iNet.mn дагах

Хүний нэр хүнээсээ мөнх

Хүн болгон нэртэй. “Нэргүй” гэж нэрлэсэн ч гэсэн тэр нь нэр болоод л явчихдаг. Ямар нэгэн эх эцгээс төрмөгч мөнхүү үрдээ нэр өгцгөөдөг. Насан турш тэр нэрээрээ дуудуулсаар, бичиг баримтад бичиж зурсаар насны эцэс болоход хөшөө дурсгал юмуу оршуулгын хавтан дээр нь тэр нэрийг нь сийлж үлдээдэг ёс бий. Тийм болохоор хүний нэр нь хүнээсээ урт настай гэж болно.
Хорвоод мэндлэхэд нь түүнд эцэг эх нь эсвэл өвөө, эмээ нь, бас хүндтэй хүн нь нэр өгдөг. Тэгээд л насан туршдаа тэр нэрээрээ дуудуулдаг билээ.
Монгол хүн дээр цагаас эхлэн үр хүүхэддээ монгол сайхан нэр өгдөг байсан нь Тэмүүжин, Өгөөдэй, Цагаадай, Бат, Гүег, Мөнх, Өлзийт гэхчилэн түүх дурсгалд мөнхөрчээ.
Гэвч бурхны шашин дэлгэрсэн үеэс хойш гол төлөв түвд үгсээр бас хааяа номын үгээр лам багшаас өгсөн нэрийг монголчууд авах болов. Агваан, Янжин, Лувсан, Самбуу гэх мэт.
Хувьсгалжсан үе буюу хорьдугаар зуунд монголчуудын нэр европчилогдох хандлагад орж эхэлснээс Алексей, Борис, Сергей гэх юм уу охидод бол Валя, Галя, Ира гэхчлэн голдуу эмнэлгийн орос эмч, сувилагч нарын өгсөн нэртэй болж байв. Гэтэл ийм нэр нь хүүхэд байхын бөгөөд том болохоороо Валентина, Галина,Ирина болох ёстойг тооцоогүй учраас эмгэн болсон хойноо ч Валя гэгдэх хэвээр үлдэх удаа цөөнгүй гарсан тул ийнхүү нэрлэх нь ховорджээ.
Уул нь монгол малчид үр хүүхдэдээ нар, сар, од, гэрэл гэгээн зэрэг бэлгэдэлтэй нэр өгч Наранхүү, Сарангэрэл, Одхүү гэхчлэн нэрлэх бас төрсөн өдрөөр нь Даваа, Мягмар, Лхагва, Пүрэв, Баасан, Ням гэж түгээмлээр нэрлэдэг байв.
Мөн зэр зэвсгийн нэрийг ч хүүхдүүддээ өгч Сүх, Сүхээ, Сум(Сумхүү), Сэлэм (сэлэмхаан), Дарь (дархи), Болд гэх юм уу гал голомтоо сахих утгаар Гал (галхүү) Тулга, Оч (Очхүү), Цог (Цогт) гэх ч бий.
Тэрчлэн нялх үрээ өхөөрдөж заримдаа хочилж дуудсаар дараа нь нэр болон хувирдаг (Багабанди, Томбанди, Тоодгор гэх мэт) удаа ч цөөнгүй байлаа.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараагаар энх тайвны үзэл санаа хүчтэй өрнөсний нөлөөгөөр Энхээ, Энхбат, Энхбаяр гэхчлэн “Энх” гэдэг үгэнд нэмэлт залгаж өдий төдий мөртлөө нэг эхлэлттэй нэр түгээмэл болж өөр хооронд нь ялгахад бэрхтэй болчихов.
Сүүлийн үед гол төлөв эмэгтэйчүүд үнэт чулуу, алт, мөнгөн зүйлийн нэр их сонирхох болж Сувд, Болор, Алт зэрэг үгнээс нэр үүсгэн Сувдмаа, Болормаа, Алтжин гэхчилэн охидоо нэрлэх болов.
Зөвхөн Болормаа гэдэг нэртэй хүүхнүүд хорь гаруй мянга болоод байна гэсэн бүртгэл бий. Click To TweetУрьд цагт хүүхэд нь тогтдоггүй, нялхаараа нас барчих явдал гардаг байснаас муугаас сэрэмжилж эцэг эх нь үгүйсгэх утгатай Энэбиш, Тэрбиш, Нэргүй гэхчилэн нэр өгч (чөтгөр, шулмыг төөрөлдүүлэхэд хэрэг болдог гэж лам нар хэлдгээс) байсан нь яваандаа бас газар авсан байна. Саяхан “Үндэсний шуудан” сонинд 2017 онд Бат-үлд гэдэг эмэгтэн ярилцлага гарсныг хараад “Бат-Үүл” гэдгийг андуурсан юм болов уу хэмээн лавлахад Бат-Үүл биш Бат-үлд гэсэн нэр ажээ. Энэхүү Бат-үлд гэдэг эмэгтэй ихэр төрөхөд нэг ихэр нь хүн болж чадаагүй тул эцэг, эх нь баттай үлдээрэй, битгийн хойноос нь явчхаарай гэсэн сэтгэлээр “Бат-Үлд” гэж өрөөсгөл охиндоо нэр өгсөн ажээ. Амьдралд нь олон удаагийн хүндрэл тохиолдсон боловч тэр эмэгтэй бат үлдэж, одоо олон хүүхдийн ээж болсон тухай С.Саранчимэг ярилцлага авсан байна.
“Бат-үлд” гэдэг нэр “Бат-Үүл” гэж сонсогдохоор болсон нь олон жилийн тэртээ нэрт зохиолч С.Эрдэнээ ярьсан зүйлийг санаанд оруулав. “Эхнэр маань хүү төрүүллээ. Тэгээд дундад Азийн нэгэн зохиолчийн ном уншиж байтал гол баатар нь “Батуп” гэдэг нэртэй байхад сонин санагдаж хүүдээ Батуп гэж нэр өгсөн чинь “Бат-Үүл” болчихсон юм” гэж Эрдэнээ ярьж билээ.
Бат-Үүл ч одоо тэрхүү эцгийнхээ уншсан зохиолын гол баатраас дутахгүй алдартай хүн болчихоод явж байна.
…Сүүлийн үед залуучууд маяглаж хүүхэддээ нэг бол хачин урт нэр, нэг бол бүр бүтэн өгүүлбэрээр хүүхдээ нэрлэдэг болсон нь нэг их “том ололт биш юм”. Энэ тухайд хүний нэр цуглуулагч бөгөөд нийгмийн даатгалын байцаагч Н.Хүрэлбаатар ярихдаа “Тэрээдээтэрийгхараачбариадаваач” гэсэн нэрийг эцэг эх нь өгсөн хүүхэд Дундговьд байдаг гэж сонинд мэдээлжээ. “
Энэ нэрийг иргэний бичиг баримтанд тэмдэглэхэд түвэгтэй байсан учир нэрийг нь Тэрээдээ хэмээн бүртгэсэн” гэжээ. Хорин мянган хүний нэрийг цуглуулсан Хүрэлбаатарын тэрхүү сонин нэрсийн дотор 1000-аад нь дээр дурдсан шиг шахам урт сунжруу эсвэл ганц ганц үе нэрс тухайлбал,Очирбаянмөнхдоржсүрэнжав, Монголэхорнынэгөглөө, Олзмэдэххүүхэнбаатар гэхчлэн болон Үр, Иш, Яа зэрэг ганц үе үгэн нэр бас нэгэн айлын таван хүүхэд Бор, Цагаан, Улаан, Хөх, Ягаан гэх нэртэй байна гэнэ. (“Зууны мэдээ” 2016 оны №180 Т.Батсайханы ярилцлага)
Хүний нэр бол эзнээ төлөөлж бичиг баримт, ажил амьдрал, эмчилгээ сувилгаа, шагнал урамшилд яг л эзэн шигээ дурдагдаж явдаг хүндтэй бөгөөд онцгой гэрчилгээ, хүнээсээ мөнх зүйл гэдгийг тунгаан бодож ухаалаг нэрийг шинээр төрж хорвоог эзэгнэх үр хүүхэддээ өгч байхыг санаасай гэж хэлмээр байна. Хүмүүс өөрийгөө төлөөлж гарын үсгээ зурдаг. Ахмад үеийнхэн маань гарын үсгээ намбалаг, урлагтай зурдаг байлаа. Харин одоогийн зарим залуус гарын үсэг гэж аалз шиг арвагар сарвагар юм зурчихдаг болсныг саяхан Засгийн газрыг огцруулахаар өргөсөн бичигтээ Улсын Их Хурлын гишүүд нь зурсан гарын үсэг нь гэрчлээд өглөө. Гарын үсэг уул хүнийг өөрийг нь бас өөрийнх нь нэрийг мөн зан төлөвийг нь илэрхийлдэг зүйл гэдгийг ухаарч бодож байгууштай сан!
Л.ТҮДЭВскачать dle 12.0

Хүн 75 наслахдаа 25 жилийг нь унтаж өнгөрөөдөг!

13/09/2019, 16:19

Сагсан бөмбөгийн ДАШТ: Өнөөдөр хагас шигшээ тоглолтууд болно

13/09/2019, 16:12

Ардчиллаар олдсон үг хэлэх эрх чөлөөгөө хамгаалъя!

13/09/2019, 16:04

“МОНГОЛЫН 1911 ОНЫ ҮНДЭСНИЙ ХУВЬСГАЛ БА ХОШОЙ ЧИН ВАН М. ХАНДДОРЖ” СЭДЭВТ ЭРДЭМ ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ХУРАЛ БОЛОВ

13/09/2019, 15:52

Дорноос тээсэн гунигт бодлууд

13/09/2019, 15:51

МОНГОЛЫН РОК ПОПЫН ТОМООХОН ТӨЛӨӨЛӨЛ А.МӨНГӨНШАГАЙД ГҮН ЭМГЭНЭЛ ИЛЭРХИЙЛЬЕ!

13/09/2019, 15:47

ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 ЖИЛ ДАЛД ОРШСОН САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН НУУЦЫГ ДЭЛГЭНЭ

13/09/2019, 15:45

Далай шиг говь, говь шиг далайгаар аялуулна

12/09/2019, 11:38

Ерөнхийлөгч өө, ард түмнээ хоёр хуваахаа боль

12/09/2019, 11:35

Гэрээслэл бичиж амиа хорлосон хүү хар тамхи хэрэглэсэн байжээ

12/09/2019, 11:34

Төрөлх хэлээ хамгаалсан эрдэмтэн зулын гол болжээ

12/09/2019, 11:30

М.Зоригт: “Бидний цөөхөн Монголчууд” олон улсын “Nomadic Geographic” төсөл болон өргөжиж байна

12/09/2019, 10:56

Монголын жүдогийн шигшээ багийн дасгалжуулагчид бүгд ажлаа өглөө

12/09/2019, 10:51

НӨХӨРЛӨЛИЙН ГЭРЭЛ СҮҮДЭР

12/09/2019, 10:42

Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн хөшөөнд цэцэг өргөв

11/09/2019, 11:28

А.М.СЕРГЕЕВ: Бид палеогенетикийн салбарт хамтран ажиллаж болох юм

11/09/2019, 11:23

"Мобиком" компанийн шинэ оффист үед гал гарлаа

11/09/2019, 11:21

Сайжруулсан түлш түгээлтэнд дүүрэг, хорооны Засаг дарга нарыг анхаарч ажиллахыг үүрэг болголоо

11/09/2019, 11:19

Хэлмэгдэгсдийн хөшөөнд цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүллээ

11/09/2019, 11:17

ДАШТ-ий ринг дээр манай 4 боксчин учраагаа хүлээж байна

11/09/2019, 11:15

Ялалт музейн захирал Л.Мягмарсүрэнд Монгол Улсын Соёлын гавьяат цол хүртээв

11/09/2019, 11:14

Жек Ма огцорч, “Alibaba” компанийн шинэ эрин үе эхэлж байна

11/09/2019, 11:13

МАН: Ерөнхийлөгч төслөө татах боломжгүй

9/09/2019, 13:00

Талийгаач А.Мөнгөншагайгийн сууж явсан машин ТЭМЭЭ МӨРГӨЖ осолджээ

9/09/2019, 12:55

Юанийн ханш СУЛАРЧЭЭ

9/09/2019, 12:49

Ч.Хөхчирэнгэр түрүүлж, Даншгийн арслан боллоо

9/09/2019, 12:48

Оросын Шинжлэх ухааны академийн ерөнхийлөгчийг хүлээн авч уулзлаа

9/09/2019, 12:46

Батцагаан цогчин дуганыг нээх ёслол

9/09/2019, 12:40

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, В.Путин, Японы Ерөнхий сайд Абэ Шинзо нар жүдо бөхийн тэмцээн үзэв

6/09/2019, 13:37

Эрэн сурвалжлагдаж байсан 140 этгээдийг нийтийн байрнаас баривчилсан байна

6/09/2019, 13:29

9/10/2018, 12:01

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

26/09/2018, 10:41

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

"Монгол бахархал" гэрэл зургийн үзэсгэлэнгээс

9/07/2019, 17:06

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

“ХИГАШИКАВА ОЛОН УЛСЫН ГЭРЭЛ ЗУРГИЙН ФЕСТИВАЛЬ”-Д МОНГОЛ СУРАГЧИД ХОЁРДОХ ЖИЛДЭЭ ОРОЛЦОХ ГЭЖ БАЙНА

30/07/2019, 13:58

Хятаны хосгүй үнэт үзмэрүүдийг дэлгэнэ

26/06/2019, 13:30

Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д

25/04/2019, 16:13

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ

17/04/2019, 12:19

Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав

19/02/2019, 15:55

Хоккайдо: Монголын өсвөрийн гэрэл зурагчид тэргүүллээ

8/08/2019, 16:13

Боао форумын бага хурлын оролцогчдод зориулсан бэсрэг наадам боллоо

21/08/2019, 10:15

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

Монгол Улс анхны ХУРДНЫ ЗАМАА хүлээж авлаа

5/07/2019, 12:25

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

9/10/2018, 12:01

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

Миний харсан Энэтхэгчүүд

13/03/2019, 09:42

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

26/09/2018, 10:41

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д

25/04/2019, 16:13

“ХӨХ СУВД – 2019”

4/03/2019, 12:52

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэдрүүлсэн урлан

26/02/2019, 16:04

Бэлтгэл хошууч генерал Б.Баярмагнай: Медальон дурсгах нь цэргийн салбарт ихээхэн хөгжсөн соёл

15/03/2019, 12:37

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

“Ялалт 70” хөшөөнд цэцэг өргөлөө

9/05/2019, 13:29

“Бүс ба зам” чуулга уулзалт

28/04/2019, 15:55

Автобусанд цахим картаар зорчоогүй иргэнийг 10, мөнгө авсан жолоочийг 25 мянган төгрөгөөр торгоно

27/01/2019, 15:43

Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэнг сүүлчийн замд нь үдлээ

11/02/2019, 09:54