iNET.mn Фото мэдээллийн портал https://inet.mn/ ru iNET.mn Фото мэдээллийн портал DataLife Engine ХХОАТ-ын 2025 оны хөнгөлөлт, буцаан олголтыг иргэдийн дансанд шилжүүлж эхэлжээ https://inet.mn/index.php?newsid=6270 https://inet.mn/index.php?newsid=6270
Энэ жил нийт 28,879 татвар төлөгчид 57.1 тэрбум төгрөгийг хөнгөлөлт, буцаан олголт байдлаар олгох юм байна. Үүнээс анх удаа 7,527 иргэнд 28.4 тэрбум төгрөг, давтан байр авсан 10,742 иргэнд 18.5 тэрбум төгрөг, сургалтын төлбөр 11,397 иргэнд 10.1 тэрбум төгрөг, бусад 12 иргэнд 29.8 сая төгрөгийг тус тус олгох ажээ.


]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:28:03 +0800 Г.Батсуурь: Уран зохиол дахь жендэрийн судалгаа эрчимжиж байна https://inet.mn/index.php?newsid=6269 https://inet.mn/index.php?newsid=6269
Энэхүү хурлыг 2004 оноос “Монгол судлалын олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал” нэртэй жил бүр зохион байгуулж байгаад 2011 оноос “Монгол судлалын шинэ эрин” нэртэйгээрМУБИС-ийн Нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны сургууль болон Монгол судлалын хүрээлэнгээс  хоёр жилд нэг удаа  зохион байгуулж ирсэн юм. 

Өнөө жил долоон улсын 153 эрдэмтэн судлаач биечлэн болон цахимаар оролцож, зургаан салбар хуралдааны хүрээнд 100 гаруй илтгэл хэлэлцүүллээ. Ингээд тус хурлын үеэр хэлэлцүүлсэн зарим судлаачдын илтгэлээс толилуулъя.

Отгонтэнгэр их сургуулийн дэд профессор Ч.Соёлмаа "Зүүдний хэл шинжлэл" илтгэлдээ, "Зүүдний хэл яриаг хэл шинжлэлийн талаас судлах нь монгол хэл шинжлэлийн салбарт хараахан судлагдаагүй чиглэл боловч зүүдэнд буй “би” болон зүүдний бусад дүрүүдийн хоорондын харилцааны мөн чанар, зүүдний дүрүүдийн хооронд өрнөх ярианы хэлбэр, түүнчлэн зүүдний ярианы бүтэц, агуулгыг тодруулан ойлгох, мөн сэтгэц хэл шинжлэлийн судалгааг гүнзгийрүүлэхэд чухал ач холбогдолтой тул анхаарал хандуулах шаардлагатай судалгааны сэдэв юм. Зүүдийг монгол хэл шинжлэлд судлахдаа бэлгэдэл талаас, мөн зүүдний цаг, зүүд манах, зүүдний тайлал зэрэг ардын аман зохиолоос бүртгэн дурдсаар иржээ. Харин зүүдний хэл яриаг сэтгэц хэл шинжлэлийн талаас судалсан зүйл одоогоор байхгүй байна.

Зүүдний ярианы хэлбэр, агуулгын хувьд сэрүүн үеийн хэл ярианы хэлбэр, агуулгатай ерөнхийдөө ижил байж болох ч бас тус тусын ялгаатай, өөрийн гэсэн онцлогтой байдаг. Зүүдний хэл яриа нь сэрүүн үеийн хүний өдөр тутмын амьдралын үйл явдлын талаарх яриатай ерөнхийдөө адил, харин хүний дотоод хэлэхүйтэй маш ижилхэн, яг дотоод бодол шиг байдгийг олонх судлаачид хүлээн зөвшөөрсөн байна.

Гэвч зүүдний хэл яриа нь өгүүлбэрийн бүтцийн хувьд маш богино өгүүлбэр, эсвэл тасалдсан өгүүлбэрийн хэсэг, түүнчлэн дан ганц үг ихэвчлэн байдаг нь зүүд анхандаа хүн төрөлхтөн эрт үедээ хэлтэй болоогүй байх үеийн харааны үзэгдэл давамгайлсан шинжээ одоо ч хадгалсаар байгаатай холбоотой болов уу гэж үзэж байна" хэмээжээ. 



МУБИС-ийн Хүмүүнлэгийн ухааны сургуулийн багш, доктор Г.Батсуурь "Монгол утга зохиол судлалын шинэ хандлага" илтгэлийг хэлэлцүүлжээ. Тэрбээр,“Уламжлалт асуудалд шинэ арга зүй, шинэ өнцгөөс хандах нь илүү чухал юм. Судлаачид бие биеийнхээ арга зүйг харьцуулан судалж, туршлага солилцож буйгаараа энэ хурал ач холбогдолтой юм. Монголын уран зохиолын шүүмж судлал, тэр дундаа уран сайхны шүүмж нь олон шинэ төрөл, чиглэлээр өргөжин хөгжиж байна. Тухайлбал, өмнө нь төдийлөн ярьдаггүй байсан жендэрийн судалгаа эрчимжиж байна. Дэлхий даяар гэр бүлийн бүтэц өөрчлөгдөж, ганц бие гэр бүл олширч буй нь уран зохиолд хэрхэн тусаж байгааг судлах шаардлага бий болсон. Үүнд эрэгтэй зохиолч эмэгтэй дүрийг хэрхэн бүтээж байна вэ, эмэгтэй зохиолч эрэгтэй дүрийг яаж дүрсэлж, хэрхэн бичиж байна вэ зэрэг асуудлыг шинэ өнцгөөс авч үзэх болж байна.
Мөн конструктивизм, криминологийн шинжилгээ, шизоанализ зэрэг орчин үеийн онол, хандлага уран зохиолын шүүмжид нэвтэрч байна. Тухайлбал, шизоанализ нь нийгэм өөрийн гэсэн сэтгэцийн төлөв байдалтай ба энэ нь уран зохиолд хэрхэн илэрч байгааг шинжлэхэд чиглэдэг. Энэ нь клиник утгаараа өвчний тухай бус, харин нийгэмд түгээмэл ярьж буй сэтгэл зүйн асуудал, тэдгээрийн уран бүтээлд тусах хэлбэрийг задлан шинжлэх оролдлого юм" хэмээсэн юм.

Д.Нацагдоржийн уран бүтээл дэх модернизм ба үндэсний ухамсрын синтез нь Монголын орчин үеийн уран зохиолын хөгжилд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн

МУБИС-ийн НХУС-ийн Утга зохиолын тэнхимийн багш, доктор П.Яньдий, профессор С.Хөвсгөл нар хамтарсан илтгэлдээ: "Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Д.Нацагдоржийн уран бүтээл дэх модернизмын шинж болон үндэсний ухамсрын илэрхийллийн уялдаа холбоог судалсан. XX зууны эхэн үеийн монголын нийгэм, улс төр, соёлын огцом шилжилтийн нөхцөлд бий болсон түүний уран бүтээл нь уламжлалт уран сайхны сэтгэлгээний хүрээнээс давж, шинэ хэлбэр, шинэ илэрхийллийн эрэлд чиглэсэн төдийгүй үндэсний ухамсар, соёлын ой санамжийг гүн гүнзгий тусгаснаараа онцлог юм. Судалгаанд текстийн задлан шинжилгээний аргыг ашиглан Д.Нацагдоржийн шүлэг, өгүүллэгүүдэд илэрсэн локал модернизмын шинж, үндэсний ухамсрын агуулгыг илрүүлэхийг зорив.

Судалгааны үр дүнд Д.Нацагдоржийн модернизм нь европ төвт загварыг шууд дуурайсан хэлбэр бус, харин үндэсний соёл, түүхэн нөхцөлд нийцүүлэн шинэчлэгдсэн уран сайхны сэтгэлгээ болох нь тогтоогдлоо.

Түүний уран бүтээл дэх модернизм ба үндэсний ухамсрын синтез нь монголын орчин үеийн уран зохиолын хөгжилд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн болохыг дүгнэсэн. 

БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Багшийн их сургуулийн багш, доктор Manaohua илтгэлдээ, Д.Нацагдоржийн “Харанхуй хад”, “Ламбугайн нулимс”, “Шувуун саарал”, “Уул усны охин” зэрэг уран бүтээлүүдийг дахин шинжлэхэд зохиогч уламжлалт туужсын зохиолын дүрээс илт ялгагдах дүр бүтээж, бодлын урсгал, монтац илрүүлэл, зүүд ахуйг солбилцуулсан хүүрнэл, готик маягийн дүрслэл зэрэг модернист уран зохиолын олон аргуудыг ашигласан ба зохиолын бүтэц, загварыг тохируулахад шинэ туршиц хийн, цаг орон зайн шинэ ухамсрыг бий болгосон байна. Жишээлбэл, уламжлалт туужист физикийн цаг ба газар зүйн орноор бол зохиолын бүтэц ба үлгэр, үйл явдлыг эзэмдэх гол хүчин болж байдаг.

Гэтэл “Харанхуй хад” өгүүллэгтээ цаг орон зайн зааг хязгаарыг балархайшруулан зүүднийхээ ахуйн орон зай, сэтгэлийн ба физикийн цаг хугацаанд үйл явдлаа хүүрнэсэн нь хязгааргүй чөлөөтэй хүүрнэлийн орон цагийг бүтээж чаджээ.

Үүнээс гадна, эдгээр зохиолын төгсгөл нь бүр маш нээлттэй байж, амтархан сонирхох олон боломжийг үлдээсэн байна. Д.Нацагдорж олонх уран бүтээлээ Германд хүрч суралцсаны дараа бичсэн. Түүний европын модернист үзлийн урлагийн арга барилыг зохиол бүтээлдээ зорилготой ашиглан хэрэглэж байсныг түүний уран бүтээлийн сонголт, утга сэдэв зэрэгт тулгуурлан баталж болно. 

“Цүү хаях” наадам нь уламжлалт ёс суртахууны үнэт зүйл, хүн байгалийн харилцааны
олон талыг хадгалсан соёлын үнэт өв 

"Отгонтэнгэр"ихсургуулийндэдпрофессорГ.Жаргалсайхан илтгэлдээ, Олон монголчуудын дунд “цагаан мод хаях”, “цүү хаях” хэмээн түгээмлээр нэрлэгдэж ирсэн ардын наадмын утга учир, түүнд холбогдох үг хэллэгийг нарийвчлан судлахыг зорьсон. Цагаан мод хаях наадам нь монголчуудын дунд өргөн тархсан, аман уламжлалын хүрээнд хадгалагдан ирсэн өвөрмөц зан үйлийн шинжтэй хөдөлгөөнт тоглоом юм. Хүн, мал, байгаль гурвын зохист харилцаанд тулгуурласан нүүдэлчдийн ерөнцийг үзэх үзэлд суурилсан энэхүү наадам нь монгол соёл иргэншлийн нийгэм, соёлын үнэт зүйлсийг илэрхийлэх өвөрмөц өв юм. Цагаан мод хаях наадмын тоглох дүрэм, хэв маяг, утга агуулга, бэлгэдэлт шинж нь өвөрмөц үг хэллэг, уриа хашхираан, дуу, зан үйл, хамтын үйл ажиллагаа зэрэг аман дамжууллын хэлбэрээр үеэс үед уламжлагдан иржээ. Өөрөөр хэлбэл бичиг номд үлдсэн нь үгүй байна.

Энэхүү судалгаа нь цагаан мод хаях наадмыг биет бус соёлын өвийн амьд хэлбэр болгон  хадгалж, дамжуулахад аман уламжлал ямар үүрэг гүйцэтгэж ирснийг тодруулахад чиглэсэн.  Мөн уг наадам нь зүгээр нэг тоглоом бус, харин хамтын нийгэмлэгийн эв нэгдэл, үе хоорондын залгамж чанар, уламжлалт ёс суртахууны үнэт зүйл, хүн байгалийн харилцааны олон талыг хадгалсан соёлын үнэт өв болох нь тодорч байна. Судалгаагаа,
  • Цагаан мод хаях наадмын тоглоомын дүрэм, цагийн тохирол
  • Цагаан мод хаях наадмын нийгмийн үүрэг, аж хэрэглээний асуудалд
  • Цагаан мод хаях наадамд хамаарах үг хэллэг, аман уламжлалын асуудалд
  • “Тохой зандан мод” дуу цүү хаях наадмын зан үйлийн дуу болох нь гэсэн сэдвийн хүрээнд нарийвчлан авч үзсэн.



МУБИС-ийн НХУС-ийн Монгол хэлний тэнхимийн багш, доктор Л.Цэрэнчимэд, дэд профессор Д.Эрдэнэсан нарын хамтарсан "Монгол гэр, багана, жишиг хэмжүүр, хэл-соёл" илтгэлдээ, "Монгол гэр бол нүүдэлчин ард түмний өнө эртнээс амьдарч ирсэн орон сууц мөн. Түүнийг гол бүрэлдэхүүний нэг баганатай холбоотой үг, хэллэгээр илэрсэн угсаатны танин мэдэхүйн туршлага, бэлгэдэл, зан үйл зэрэг оюуны соёлын зарим  онцлог зүйлийг тайлбарлах юм. Өөрөөр хэлбэл, эдийн соёлын тодорхой бүрэлдэхүүн хэл, аялгууны баримтад хэрхэн туссан, түүгээр дамжуулан тухайн нэгж бүрэлдэхүүний онцлогийг тодруулна гэсэн үг. Аливаа угсаатны сэтгэлгээнд тогтсон жишиг хэмжүүр буюу эталон болсон зүйлийг хэлний тогтвортой нэгжийн утгаас харж болдог.

Бидний ажиглалтаар монгол гэрийн багана бол юуны түрүүнд орон зайн, эрэмбэ дарааллын, эрэгтэй, эмэгтэй хүйсийг ялгах, бэлгэдэх жишиг хэмжүүр болж байна. Жишээ нь, Монгол баатарлагийн туульд өгүүлдэг дүрслэлийг харж болно. Аль нэг хаан, баатар эрийн хатан амаржиж, хүү, охинтой болсны дохиог гэрийн тооноор багана гаргаж мэдэгддэг тухай дүрслэл байна.

Монгол гэрийн дотор гэрийн баруун тал гэрийн эзэн, эрэгтэй хүний, зүүн талын эзэгтэйн буюу эмэгтэй хүний, хоймор, үүд гэсэн үндсэн хуваарь байдаг. Үүнтэй холбоотой, нутаг нутгийн заншилд шинэ бэр гэрийн баганаас хойш /цааш/ гардаггүй ёс байсан уламжлал бий. Энэ мэт баганатай холбоотой хэлц үгийн утга нь угсаатны зан үйл, бэлгэдэл, цээрлэх ёстой холбогдох бөгөөд нэмэлт утгыг аман зохиолын төрөл зүйл /тууль, үлгэр, ерөөл, магтаал, оньсого, ардын дуу гэх мэт/-ээс дэлгэрүүлж болно. "Гэрийн сүлд багана, хишгийн сүлд даллага" хэмээн хэлэлцдэг. Энэ нь монгол гэрийн баганыг айл гэрийн түшиг тулгуур хэмээн дээдэлж, нүүхдээ тоонотой хамт ачдаг заншлын илрэл юм" хэмээсэн байна. ]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:26:53 +0800 "Эгэл хөвүүн Тэмүжин" таван боть романы эхний хоёр боть ном хэвлэгдлээ https://inet.mn/index.php?newsid=6268 https://inet.mn/index.php?newsid=6268 gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:25:23 +0800 Засгийн газрын Хяналт хэрэгжүүлэх газрын даргаар П. Батбаатарыг томилжээ https://inet.mn/index.php?newsid=6267 https://inet.mn/index.php?newsid=6267 П.Батбаатар нь 2009-2013 онд Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Мэдээллийн технологи, техник ашиглалтын хэлтэст компьютерын техникийн ажилтан, референт, 2013-2020 онд Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Мэдээллийн технологийн хэлтэст референт, ахлах референт, 2020-2023 онд УИХ-ын Тамгын газрын Хууль Эрх зүйн газрын Байнгын хорооны асуудал хариуцсан хэлтэст Инновац, цахим бодлогын байнгын хороо хариуцсан ахлах зөвлөхөөр тус тус ажиллаж байсан аж.]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:22:27 +0800 Дорнын их яруу найрагч Б.Явуухулангийн нэрэмжит “Мөнгөн хазаарын чимээ” наадам болно https://inet.mn/index.php?newsid=6266 https://inet.mn/index.php?newsid=6266
Үүнтэй холбогдуулан тус наадмын талаар Завхан аймгийн нутгийн зөвлөл болон хамтран зохион байгуулагчид Үндэсний мэдээллийн төвд өнөөдөр хэвлэлийн хурал хийлээ. Энэхүү уралдаан нь дорнын их яруу найрагч Б.Явуухулангийн уран бүтээлийг алдаршуулах, өвлүүлэн үлдээх, утга зохиолын хөгжлийг дэмжих, шилдэг яруу найрагчийг тодруулах, уран бүтээлчид харилцан туршлага солилцох, яруу найргийн шинэ өнгө төрхийг нээн илрүүлэх, соёл, утга зохиолын өвийг олон нийтэд сурталчлан таниулах зорилготой юм.

Хэвлэлийн хурлын үеэр Явуухулан сангийн тэргүүн Э.Чинзориг  ярихдаа, “Энэхүү наадам нь дорнын их найрагч, миний өвөө Явуухулангийн нэрэмжит бөгөөд монголын бүх зохиолч, яруу найрагчдыг хамруулахаар зорьж байна. Бид наадмыг энэ жил улсын хэмжээнд зохион байгуулах ба ирэх жилд олон улсын хэмжээний үйл ажиллагаа болгон өргөжүүлнэ. Цаашид Монгол туургатан болох Буриад, Өвөр Монгол, Тува, Халимаг зэрэг бүс нутгийн уран бүтээлчдийг урьж оролцуулахаар төлөвлөж байна. Энэ жилийн наадмын хүрээнд яруу найрагчдаас шүлгийг хайрын болон чөлөөт сэдэвт шүлгийг хүлээн авна. Өнөө үед хүүхэд, залуучууд утга зохиол, яруу найргаас хөндийрөх хандлагатай байна. Иймд бид яруу найргийг хөгжүүлэх, дэмжих, олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэх, тэр дундаа залуу үед утга зохиолын үнэ цэнийг ойлгуулах зорилгоор энэхүү наадмыг зохион байгуулж байна” гэв.

Завхан аймгийн зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, судлаачдын “Мөнх огторгуйн чимэг төв”-ийн тэргүүн Я.Отгонбаяр ярихдаа, “Бид уламжлалт хэв маягийг эвдэх, шударга байх зорилготой шилдэг яруу найрагчийг биш шилдэг шүлгийг шалгаруулна.​Шүүлтийг шударга явуулна. Наадамд өгч байгаа шүлгийг эхний ээлжид Завхан аймгийн нутгийн зөвлөлийн мэйл хаягаар хүлээж авна. Цахим шуудангаар илгээсэн шүлгүүдийг тусгайлан томилсон хоёр хүн кодолно. Ийнхүү кодолсон шүлгийг нутгийн зөвлөлийн байранд хяналтын камерын доор томилогдсон таван шүүгч уншиж, 21 яруу найрагчийг сонгон шалгаруулж гаргаж ирнэ. Ямар нэгэн маргаан гарвал камерын бичлэгийг сэргээж үзэх зохион байгуулалттай.​Наадам дөрвөн үе шаттай байх ба нэгдүгээр үе бичгийн шалгаруулалт бол дараагийн үе шатанд 10 яруу найрагч үлдэнэ. Ингэхдээ 10 шүүгч томилоод тайзан дээр сугалаа сугалуулж таван шүүгчийг томилж хоёрдугаар шатыг шүүлгэнэ. Анхдугаар наадам гэдэг утгаар нь нэлээд ач холбогдол өгч байгаа” гэв.

Тус наадам нь 2026 онд Завхан аймгийн нутгийн зөвлөлөөс санаачлан хэрэгжүүлж буй томоохон, ач холбогдол бүхий үйл ажиллагааны нэг бөгөөд нутгийнхаа түүх, соёл, өв уламжлал, алдартан цуутнуудын үйл хэргийг олон нийтэд сурталчлан таниулах зорилготойг зохион байгуулагчид нь онцолсон юм. Энэхүү яруу найргийн наадмыг Завхан аймгийн нутгийн зөвлөл, Явуухулан сан болон Мөнх огторгуйн чимэг төв хамтран зохион байгуулж байна.
​Шагналын сан:
  • Тэргүүн байр: Цом, өргөмжлөл, найман сая төгрөг
  • Дэд байр: Өргөмжлөл таван сая төгрөг
  • Гуравдугаар байр: Өргөмжлөл 3 сая төгрөг
  • Хоёр тусгай байрын эзэнд өргөмжлөл тус бүр 1 сая төгрөгийн шагналын сантай байх аж. 
]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:21:00 +0800 С.Баярцогт: Намын дарга, бүлгийн даргын албан тушаалыг салгах нь зүйтэй гэж ярилцсан https://inet.mn/index.php?newsid=6265 https://inet.mn/index.php?newsid=6265  Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч С.Баярцогт оролцож намын үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл өглөө.  Тэрээр "Ардчилсан намын шинээр зохион байгуулагдсан Үндэсний бодлогын хороогоор батлагдсан Улс төрийн зөвлөлийн анхдугаар хуралдаан өчигдөр Төрийн ордонд болсон. Үндэсний бодлогын хороо 378 гишүүнтэй, Улс төрийн зөвлөл дүрмээрээ 10 хувьтай нь тэнцүү хэмжээний тоотой байх ёстой. Улс төрийн зөвлөлийн 38 гишүүнд таван хүн албан тушаалаараа шууд ордог бөгөөд 15 эмэгтэй гишүүн, 19 эрэгтэй гишүүнийг Үндэсний бодлогын хорооноос сонгосон. Үндэсний бодлогын хорооны гишүүдийн 70 орчим хувь нь шинэчлэгдсэн. Улс төрийн зөвлөлийн хуралдаанаар хэд хэдэн асуудлыг хэлэлцсэн. Ардчилсан намын дарга О.Цогтгэрэлээс намайг Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд ажиллахыг урьсан. Улс төрийн зөвлөлийн гишүүдийн 72 хувийн саналаар дэмжигдсэн. Мөн манай намын үндсэн гурван том байгууллага болох Хяналтын ерөнхий хороо, Бодлогын ерөнхий зөвлөл, Улс төрийн зөвлөлийн үйл ажиллагааны журмыг шинэчлэх асуудлыг хэлэлцээд ажлын хэсэг гарсан. Өчигдрийн хуралдаанаар хоёр төрлийн мэдээлэл танилцуулсан. Намын даргын зүгээс УИХ дахь бүлгийн даргын албан тушаалыг салгах нь зүйтэй гэдэг байр суурийг танилцуулсан. Дараа нь Ерөнхийлөгчөөс өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай зохицуулалттай заалтыг хэлэлцсэн. Манай намын хувьд цаашдаа дотоод эв нэгдлээ хангаад 2027, 2028 онд дараалсан ялалт байгуулахын тулд боловсон хүчний болон санхүүгийн олон зүйлийг хийж хэрэгжүүлэх шаардлага үүссэн. Үүнтэй холбогдуулаад О.Цогтгэрэл даргатай нэг баг болж, энэ ажлуудыг зохион байгуулж ялалтад хүргэнэ. Намын доторх зохион байгуулалтын асуудлыг бүрэн дууссаны дараа УИХ дахь бүлгийн даргын суудлыг УИХ-ын гишүүдэд шилжүүлж өгнө. Манай нам таван дэд даргатай байх ёстой. Энэ асуудлаа тавдугаар сарын 15-ны дотор багтаж хуралдах Үндэсний бодлогын хороогоор шийдвэрлэнэ. Мөн ерөнхий нарийн бичгийн даргын асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэх асуудлууд үлдсэн. Намын хяналтын дээд байгууллага Хяналтын ерөнхий хороо байгуулагдаж, даргаа сонгосон. Энэ хороо нь нэг талаасаа манай намын дээд шүүх, Үндсэн хуулийн цэц, дотоод зохион байгуулалтын сонгуулийн ажлыг удирддаг байгууллага юм.  Манай намыг шинэчлэлийн үеэр дүрмийн байгууллага байгуулагдаагүй учраас төр зөвлөлүүд ажилласан. Одоо ямар нэгэн маргаантай асуудал гарвал Хяналтын ерөнхий хороонд өгөөд шийдүүлэх ёстой.  Миний хувьд зөрчилтэй гэж үзэж байгаа эсвэл санал зөрөлдсөн дүүргүүд, эсэргүүцэл үзүүлж буй бүх гишүүнтэй уулзана. Фракцуудын төлөөллүүдтэй уулзана. Өөрөөр хэлбэл бид дотоод зөрчлөө маш богино хугацаанд давж гарах ёстой. 2028 онд ялалт байгуулахын тулд нэгдэж ажиллах шаардлага үүссэн" гэв.
Эх сурвалж:www.polit.mn ]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:20:03 +0800 Эрчим хүчний үнийг иргэдэд гэнэтийн дарамтгүйгээр үе шаттай шинэчилнэ https://inet.mn/index.php?newsid=6264 https://inet.mn/index.php?newsid=6264 Тарифын бодлогыг өөрчлөх шаардлага үүссэн гэдгийг байгууллагын удирдлагууд онцолсон бөгөөд хэрэв байдал энэ хэвээр үргэлжилбэл 2027 онд 118 тэрбум төгрөгийн алдагдалд орох тооцоолол гарсныг хэллээ. Мөн өнөөдрийн байдлаар 260 тэрбум төгрөгийн үндсэн зээлтэй ба төлөлтөө хойшлуулах хүсэлтийг Хөгжлийн банканд өгчээ. Эрсдэлийн үнэлгээгээр 504.4 тэрбум төгрөгийн засвар шаардлагатай. Цаашид өвлийн оргил ачааллыг найдвартай давахын тулд санхүүжилтийг шийдвэрлэж, засвар шинэчлэлээ эрчимжүүлэх ёстой гэсэн мэдээлэл өглөө. 
Ерөнхий сайд Н.Учрал “Эрчим хүчний шинэчлэл бол манай Засгийн газрын голлон анхаарч байгаа асуудлуудын нэг. Нэн тэргүүн эрчим хүчний салбар эдийн засгийн эргэлтэд орж зөв бүтэцтэй ажиллаж байж цаашдаа төрийн татаасгүй, өр төлбөргүй, гал алдахгүй зөв голдиролдоо орно гэж үзэж байна. Энэхүү шинэчлэлийг алаг цоог хийж болохгүй, яаралтай засвар үйлчилгээний санхүүжилтийг шийдвэрлэх, шинэ эх үүсвэр барих, үнэ тарифыг иргэдэд дарамтгүйгээр алгуур шинэчлэх, хөрөнгө оруулалтыг боомилж буй шаардлагагүй зөвшөөрөл, хязгаарлалтаас чөлөөлөх, үнэ нэмэхийн хажуугаар компаниудын ил тод байдал, засаглалыг сайжруулах гээд цогц арга хэмжээ хэрэгжүүлнэ гэдгээ хэлсэн юм. Мөн салбарыг эдийн засгийн гацаанаас гаргах, зах зээлийн зөв горимд шилжүүлэх чадварыг нь харгалзан Эрчим хүчний сайдыг томилсон гэдгээ дурдав.
Ерөнхий сайд цааш нь хэлэхдээ “Өвөлдөө одооноос бэлтгэе. Засвар үйлчилгээгээ хавар, зундаа амжуулахгүй бол гал алдах эрсдэлтэйг бид хангалттай харсан. Үүссэн асуудлуудыг шийдвэрлэнэ. Ингэхдээ төрийн зүгээс иргэдэд учрах санхүүгийн дарамтыг хөнгөлж, Засгийн газрын нөөц хөрөнгөнөөс шаардлагатай татаасыг гаргана. 2026-2028 онд эрчим хүчний компаниудын хуримтлагдсан өр төлбөрийг үе шаттай барагдуулж, урт хугацааны зээлийг хэвийн болгосноор 2029 оноос салбарыг улсын төсвийн татаасгүй ажиллах нөхцөлд хүргэнэ. Зөвхөн засваруудаас гадна шинэ эх үүсвэрүүд, сэргээгдэх эрчим хүч, хувийн хэвшлийн төслүүдийг дэмжинэ. Тэгж байж бид өвлийг өнтэй сайхан давдаг болно, гадаад дотоодын аливаа гэнэтийн эрсдэлд сандарч тулгамдахгүй болно, эдийн засгийг тэлэх шинэ төслүүдээ эхлүүлж болно. Эрчим хүчний үнийг иргэдэд гэнэтийн дарамтгүйгээр үе шаттай шинэчилж, бодит өртөгт ойртуулан, цаашид инфляц, түлш, валютын хөдөлгөөнтэй уялдуулан индексжүүлсэн тогтолцоонд шилжүүлнэ.  Эцэст нь хэлэхэд, гал манаж гэрэл түгээж буй та нартаа баярлалаа. Хариуцлагатайгаар өдөр, шөнөгүй ажиллаж буй та бүхнийг Засгийн газар ойлгож, дэмжих болно. Ажлаа хариуцлагатай хийж байгаа хэнийг ч халж солихгүй” гэв. Харин Эрчим хүчний сайд Б.Найдалаа “Эрчим хүчний салбарыг хүнд суртал, хаалттай байдал, урт болон богино хугацаанд үүссэн өр төлбөрүүд, засаглалын хямрал, үр ашиггүй байдлаас чөлөөлөхөөр ажиллана” гэдгээ илэрхийлжээ.
Харин Монголын эрчим хүч, геологи, уул уурхайн үйлдвэрчний эвлэлийн холбооноос эрчим хүчний салбарт үүссэн асуудлаар өнгөрсөн гуравдугаар сарын 19-нд Засгийн газарт шаардлага хүргүүлсэн. Эрчим хүчний салбарынхны цалинг 30 хүртэлх болон түүнээс дээш хувиар нэмэгдүүлэх, мөн цалин тооцох итгэлцүүрийг хууль, дүрэм журмын дагуу тооцдог болох гэх мэт 12 заалт бүхий санал гаргасан байдаг.  Тэгвэл өнгөрсөн хугацаанд Эрчим хүчний салбарын ажилчдын шаардлага үр дүнд хүрээгүй тул Сүхбаатарын талбайд жагсаж эхэллээ.  Энэхүү жагсаалаар тус холбооноос эрчим хүчний салбарын алдагдлыг ажилтан хүн үүрэх ёсгүй гэсэн байр суурь илэрхийлж, салбарын хэмжээнд ажил хаялтад хүрэх эрсдэлт нөхцөл байдал үүсээд байгааг анхааралдаа авч ажиллахыг хүсэж, УИХ, Засгийн газарт хугацаатай шаардлага хүргүүллээ. Тус холбооны төлөөлөл шинээр томилогдсон сайд Б.Найдалаатай уулзалт хийсэн бөгөөд эрчим хүчний салбарын ажилтнуудын цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх боломжгүй бөгөөд 600 орчим тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллаж байгаа тул салбарын төсөв, хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэхээс өөр гарц байхгүй хэмээн мэдэгдээд буй юм.]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:18:49 +0800 П.Наранбаяр:Өмнөх сайд нар руу буруугаа чихэж буй увайгүй үйлдлээ зогсоо https://inet.mn/index.php?newsid=6263 https://inet.mn/index.php?newsid=6263 Тэгвэл УИХ-ын гишүүн, Боловсролын сайд асан П.Наранбаяр өнөөдөр мэдээлэл хийлээ. Тэрээр "МАН-ынхан хамтарсан шиг хамтар. Өмнөх сайд нар руу буруугаа чихэж буй увайгүй үйлдлээ зогсоо. Хамгийн их гал үүрсэн сайд нарын нэг нь би байсан шүү. Галыг Засгийн газар руу оруулж ирээгүй. Гэтэл өмнөх сайд нар руугаа уруугаа чихээд өнгөрнө гэж байхгүй шүү. МАН-ын энэ үйлдлийг нам дээрээ шат шатны түвшинд авч хэлэлцэнэ. Халаа сэлгээгээ хар. Бид төрийн бодлогын залгамж халааг хадгалаад  явсан шүү. Бүгд төрийн албаны мерит зарчмаараа ажиллаж ирсэн хүмүүс. Надад иргэдийнхээ эсрэг, багш нарынхаа эсрэг хийсэн бодлого байхгүй гэдгийг хариуцлагатайгаар мэдэгдье" гэлээ. ]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:17:46 +0800 Санжаасүрэнгийн Зориг агсны 64 насны ой тохиож байна https://inet.mn/index.php?newsid=6262 https://inet.mn/index.php?newsid=6262 Төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн Санжаасүрэнгийн Зориг агсны 64 насны ой өнөөдөр тохиож байна. Одоогоос 28 жилийн өмнө буюу 1998 оны аравдугаар сарын 2-ны өдөр бусдын гарт онц хэрцгийгээр амиа алдсан байдаг. Тэр өдрөөс хойш хэргийг илрүүлэхээр хэлэлцсээр ирсэн ч төдийлөн амжилт гараагүй.

Тус хэрэгт буруутгагдаж хорих ялаар шийтгүүлсэн Б.Содномдаржаа, С.Чимэгээ, Ц.Амгаланбаатар нарыг гэм буруугүй гэж үзэн, 2023 оны дөрөвдүгээр сард яллах тогтоолыг хүчингүй болгосон байдаг. Үүнээс хойш жинхэнэ тогтоох үүднээс олон ажлын хэсэг байгуулагдаад байсан ч төдийлөн амжилт олоогүй өнөөдрийг хүрсэн байна. 

Эх сурвалж: www.polit.mn ]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:16:35 +0800 Орос, тува, казахаар нэрлэсэн 319 газар усны нэрийг өөрчилнө https://inet.mn/index.php?newsid=6261 https://inet.mn/index.php?newsid=6261
УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ:
-Монгол хэлний тухай хуулийн хэрэгжилтэд хяналт тавьдаг хуучнаар Шударга, өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газар буюу одоогийн Монополийн эсрэг газар байна. Энэ ингэж явах ёстой юм уу. Сонгууль болохоор АН, МАН гээд казах хэлээр бүх сурталчилгаагаа бичээд тавьчихсан. Тухайн үед тус аймгийн сонгуулийн штаб, ажлын хэсэгт албан бичиг хүргүүлж, хариуцлагын арга хэмжээ авч байсан. Монгол хэлний хяналтад хэн хяналт тавих ёстой юм бэ. Хоёрдугаарт, газар усны нэр өөрчилсөнтэй холбоотойгоор намайг тус газрын даргаар ажиллаж байхад баахан гомдол ирж, Баян-Өлгийчүүдэд баахан загнуулж байсан. Яагаад ингээд газар усны нэрийг дураараа өөрчлөөд байдаг юм бэ. Гуравдугаарт, Газар зохион байгуулалт, геодизи зураг зүйн ерөнхий газрынхнаас асууя. Саяхан Х.Нямбаатар дарга руу баахан дайрсан байсан. Нисэх, Яармагийн чиглэлийн УИХ-ын тогтоолыг уулын нэрээр нэрлэснээс улбаатайгаар 2011 онд танай байгууллагын удирдлагаар ажиллаж байсан хүн салбарын сайдтай нийлээд координатыг нь өөрчилсөн байсан. Энэ дээр мэргэжлийн агентлаг ямар байр суурьтай байдаг юм бол?
Газар зохион байгуулалт, геодизи зураг зүйн ерөнхий газрын дарга А.Энхманлай:
 -Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 8.1 зүйлд "Монгол хэл бол төрийн албан ёсны хэл" гэж заасан байдаг. Тэр дагуу Монгол хэлний  тухай хууль дээр Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа албан хэргийг монгол хэлээр хөтлөн явуулна. Гудамж зам талбайн хаягийг монгол хэлээр хөтөлнө гэсэн хуультай. Энэ хуулийн хэрэгжилтийг хангахаар 2003 оны 42 дугаар тогтоолоор Монгол Улсын хэмжээний газар зүйн нэрийг баталсан. Энэ тогтоолыг дөрвөн жил тутам шинэчлэх үүргийг өгсөн ч 2017 онд л нэг удаа Хэнтий хан уулыг Бурхан Халдун уул болгож шинэчлэснээс өөрөөр өөрчлөгдөөгүй. Тэр цагаас хойш Ерөнхийлөгчийн зарлиг гарч, газар усны нэрийг өөр хэлээр нэрлэж байгаа асуудлыг цэгцэлж, орон нутгийн Засаг дарга нарт УИХ-ын тогтоолыг мөрдүүлэх үүргийг өгсөн байдаг. Тийм учраас цаашид хяналт тавьж, монгол хэлээр газар усаа нэрлэхийг уриалсан. Үүнтэй холбогдуулан Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулж, газар усны нэрийг албан ёсны баримт бичиг дээр өөр хэлээр нэрлэхийг хориглож, хариуцлагыг талаар тусгасан.
Ингээд 2017 оноос хойш зарим  нэр бүхий иргэдээс газар усны нэрийг өөр хэлээр хэрэглэж, зарим аймгуудад өөр хэлээр газар усны нэрийг баталсан асуудал гарсан.
Үүнтэй холбогдуулан есөн байгууллагаас төлөөлөл гарч, зургаан аймагт хяналт шалгалтыг хийсэн. Ингэхэд, Сүхбаатар, Дорноговь, Орхон, Булган, Дундговь, Дархан, Говьсүмбэр аймагт 1500 орчим нэр монгол хэлнээс өөр нэр дээр 2003 онд батлагдсан байж болзошгүй гэдэг урьдчилсан судалгаа гарсан. Ажлын хэсэг байгуулж, Баян-Өлгий аймагт ажиллаж, өнөөдрийн тогтоолыг оруулж ирж байгаа 319 нэрийг орос, тува, казах хэлээр нэрлэж, баталсан байна. Тийм учраас УИХ-ын тогтоолд нэмэлт өөрчлөлт оруулж байгаа юм.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2026 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 15. ЛХАГВА ГАРАГ. № 71 (7813)]]> gerelchuluun Mon, 20 Apr 2026 20:15:14 +0800