Соёл урлаг - iNET.mn Фото мэдээллийн портал https://inet.mn/ ru Соёл урлаг - iNET.mn Фото мэдээллийн портал DataLife Engine Соёл, урлагийн цогцолборын суралцагчид Азийн урлагийн наадамд манлайлж байна https://inet.mn/index.php?newsid=6194 https://inet.mn/index.php?newsid=6194 Тодруулбал, ансамбль төрөлд Бямбадашийн Учрал, Зоригтхүүгийн Энхтуяа, Лхам-Янжингийн Мөнхсүлд, Амгалангийн Энхжаргал нар Гран при цом, Батбаярын Аминдарь, Амарбаярын Эмүжин, Гансүхийн Гэгээлэн, Баярмөнхийн Урангоо, Батбаатарын Мөнхцогт, Дагвын Ананд, Мөнхнайрамдалын Есүй нар гоцлол төрөлд алтан медаль хүртэж, олон улсын тайзан дээр авьяас чадвараа үнэлүүллээ. Мөн Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан Н.Оюундарь багштай дуулах урлагийн дугуйлангийн суралцагч Н.Наран-Эрдэнэ шилдгийн шилдэг шагналын эзнээр тодорсон бол Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан Л.Маштөгс багшийн удирдлага дор бэлтгэгдсэн хүүхдүүд олон улсын наадмаас мөнгөн медаль хүртсэн байна.
   Энэхүү уралдааныг АНУ-ын Оксфордын Боловсролын сан, Азийн хөгжмийн холбоо, Монгол дахь албан ёсны зохион байгуулагч “Нинжин сургалтын төв” хамтран зохион байгуулж байгаа бөгөөд, уралдааны I шат цахимаар зохион байгуулагдаж, шалгарсан оролцогчид БНСУ-ын Инчёон хотод Азийн бүсийн финалын шалгаруулалтад оролцож байгаа юм.
Дөрвөн орны 2000 гаруй хүүхэд оролцож буй уг тэмцээнд Монголоос 400 гаруй хүүхэд төгөлдөр хуур, үндэсний болон хийл, үлээвэр хөгжим, бүжиг, дуулаачийн төрөлд ганцаарчилсан, ансамбль төрөлд оролцож байна.
Хүүхдүүдэд сурч боловсрох таатай орчин бүрдүүлж, сэтгэл, зүтгэлээ зориулан ажилладаг Соёл, урлагийн цогцолбор, "Эрдэнэт үйлдвэр" ТӨҮГ-ын уурхайчин хамт олонд чин сэтгэлийн талархал илэрхийлье, гэж олон улсын уралдаанд оролцож буй хүүхдүүдийн эцэг эхчүүд сэтгэгдлээ хуваалцсан юм.

]]> gerelchuluun Tue, 27 Jan 2026 16:57:16 +0800 Элсэн цөлөөс олдсон захидал юу өгүүлж байна вэ? https://inet.mn/index.php?newsid=6163 https://inet.mn/index.php?newsid=6163 Цагаадайн угсаанд хамаарах нэгэн ноёноос Юань улсын засаг захиргааны төв рүүгээ илгээсэн гэж үздэг энэхүү захидлыг уйгар бичгээр үйлдэж дөрвөлжин үсэг бүхий тамга дарсан байдаг. 
Монголын түүхийн тухай Европын үзэгчдийн хэвшмэл сэтгэлгээг өөрчлөх үнэ цэнтэй энэхүү  захидлаас Хятадыг байлдан дагуулж нэгтгэсэн Монголчуудын Юань улсын бодлого, нарийн бүтэц бүхий төр, бичиг соёлын тогтолцоо, засаг захиргааны зохион байгуулалт тод харагдана. 
Герман, Орос, Франц, Япон зэрэг дөрвөн улс өнгөрсөн зууны эхээр Турфанд өрсөлдөн хайгуул хийж, хоорондоо үл үзэгдэх соёлын өвийн дайн өрнүүлсэн билээ. Тэдний олдворууд өнөөдөр дэлхийн орон бүрт тархсан. Харин Монгол бичгээр, тэр дундаа төрийн тамгатай ийм захидлыг эх хувиар нь Берлин хотоос “зээлж” энд авчирсан нь онцгой ховор олдворт тооцогдож байна. 
“Нүүдэлчин хэмээн ихэнхдээ хэлэгддэг Монголчууд төрийн албан бичигтээ нэгээс дээш хэл, бичгийг хослуулан хэрэглэж байсны баталгаа нь 13-14-р зууны заагт бичсэн энэхүү захидал билээ” хэмээн Рийтбергийн музейн дэд захирал Johannes Beltz ярьж байлаа. 
Нэг баримт дээр хоёр өөр бичиг орших нь Монголын төр ямар олон давхарга, соёлын уялдааг цогцоор нь хадгалсан болохыг харуулдаг.  
Дөрвөлжин үсэг бол Хубилай хааны зарлигаар нийт эзэнт гүрний бичиг болгохоор зохиосон улсын бичиг. Харин дөрвөлжин үсгийн тамга нь мөн л их хааны зарлигаар 1269 оноос бүх хаад, хан хөвгүүдийн тамганд хэрэглэгдэж эхэлсэн байдаг.
Уг захидал нь татвар, өртөө, замын хяналт, барааны бүртгэлийн тухай нутгийн захиргаанд өгсөн тушаалын агуулгатай. 
Захидал Юань улс Турфаныг захирч байсан бодит баримт. Бас Цагаадайн улсын ноёд Юань улсын үндсэн харьяат байсныг нотолно.
Ритбергийн музей энэ захидлыг үзэсгэлэндээ авчирсан нь учиртай. Монголын түүх, нүүдлийн соёл, хотжилтын орон зайг зөвхөн их түүхийн “том, том” баримт, олдворуудаар бус, ийм жижиг хэлбэр хэмжээтэй атлаа баялаг утга агуулгатай эх сурвалжаар тайлбарлах зорилго агуулсных биз ээ. 
Эзэнт гүрнийг нэгтгэсэн зүйл зөвхөн морь унасан нүүдэлчид биш харин албан бичиг, тамга, захирамж, дүрэм хийгээд тэдгээрийн цогц байсныг энд бас өгүүлж буй хэрэг.
Монголчуудын байгуулсан уудам орон зайд мэдээлэл хэрхэн түгж, захиргаа хэрхэн нэгэн төвд зангирч, ноёдын хоорондын холбоо ямар хэлээр, ямар ёслолтой дамждаг байсныг Европын үзэгчид эндээс харсаар байгаа. 
Цаг хугацаа олон зүйлийг бүдгэрүүлдэг. Харин бичиг л бүдгэрдэггүй. Тиймдээ ч энэ захидал Монголчуудын түүхэн цаг хугацаа руу аялах гол гүүрийн нэг болж байна.

Ц.Чимэддондог]]> gerelchuluun Fri, 05 Dec 2025 12:13:45 +0800 МОНЦАМЭ агентлагийн ахмад гэрэл зурагчин Д.Цэрэннадмид МУСГЗ цол хүртэв https://inet.mn/index.php?newsid=6156 https://inet.mn/index.php?newsid=6156 МУСГЗ, ахмад гэрэл зурагчин Д.Цэрэннадмидыг МОНЦАМЭ агентлагийн дарга Х.Энх-Орших болон тус агентлагийн хамт олон Мэдээллийн төвд хүлээн авч, хүндэтгэл илэрхийлэв. 
Энэ үеэр тэрбээр МОНЦАМЭ агентлагийн хамт олондоо баярлаж, талархсан сэтгэгдлээ илэрхийлэхдээ, “МОНЦАМЭ агентлагт 1968 онд анх лаборантаар орж 30 гаруй жил ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан. Миний багш Д.Самдан, Д.Нямхүү, Б.Сүхээ тэргүүтэй багш нар бий. Гэрэл зургаараа дамжуулан монгол ахуй, ёс заншил, өв соёлоо гадаад оронд сурталчилж явсандаа баяртай байна. Энэ сайхан мэргэжлийнхээ буянаар надад очиж үзээгүй аймаг гэж байхгүй. Хүн насан туршдаа суралцдаг, одоо ч би залуу үеэсээ суралцсаар байна. Гэрэл зургийн салбарынхаа залуучуудаар маш их бахархаж байна. Сайхан зураг бүтээнэ гэдэг нь тэр өдрийн аз юм. Орчин үед гэрэл зураг бие даасан салбар болж байгаль, ан амьтан, хөрөг гэх мэтээр төрөлжсөн байна. Өнөөдөр залуучууд маш гоё зургийг төрөл бүрээр авч байна. Тэр мэдрэмж, хараа, сэтгэмж зэрэгтэй ярих юм алга. Гэрэл зургийг жинхэнэ мэргэжлийн түвшинд хөгжүүлж байна” хэмээн дурсамжаа хуваалцав.
Түүний шагнал хүртсэн зарим бүтээлүүдийг дурдвал:
• 1977 онд “Интерпресс фото 77” Москва хотноо болсон хүүхдийн сэдэвт олон улсын гэрэл зурагчдын үзэсгэлэнд “100 кг хүрч үү” зургаараа хүрэл медаль
• 1978 онд Япон Улсад болсон “Азийн хүүхдүүд” сэдэвт олон улсын тэмцээнд “Өглөөний дасгал” зургаараа оролцож “Гран-При” шагнал хүртсэн
• 1979-1984 онд “Үнэн”, “Хөдөлмөр”, “Улаанбаатарын мэдээ”,“Спортын мэдээ” зэрэг сониноос гэрэл зурагчдын дунд ажилласан уралдаанд 1,3 дугаар байр,
• 1985 онд “Правда” сониноос зарласан Олон улсын тэмцээнээс “Адуучин” зургаараа хоёрдугаар байр
• 1988 онд ЗХУ-ын “Советсая женщина” сэтгүүлээс зарласан олон улсын уралдаанд “Болзоо” зургаараа хүндэт диплом
• 1988 онд Азийн ACCU-аас зохиосон уралдаанд “Амжаад цайлцгаая” зургаараа шагналт байр
• 1998 онд Япон Улсын “Азийн ACCU Олон улсын гэрэл зургийн уралдаан”-д “Минийхээс гоё байдаг аа” зургаараа шагналт байрыг тус тус эзэлж байлаа.
МУСГЗ Д.Цэрэннадмид хөрөг зургийн Монголоос анхны олон улсын уралдааны тэргүүн байр эзэлж байсан гэрэл зургийн холбооны бахархал болсон ахмад гэрэл зурагчин юм.

]]> gerelchuluun Wed, 26 Nov 2025 15:56:42 +0800 Дуучин И.Мишээл “Silk Way Star” шоуны ялагч боллоо https://inet.mn/index.php?newsid=6147 https://inet.mn/index.php?newsid=6147 Тодруулбал, Азербайжан, Армени, Гүрж, Малайз, Казахстан, Хятад, Киргизстан, Монгол, Тажикистан, Туркменистан, Узбекистан, Өмнөд Солонгос зэрэг улсын дуучид оролцжээ. Дуучин И.Мишээл “Silk Way Star” шоуны ялагч боллоо
Тэрбээр ялагч болж шагналаа гардан аваад "Би ялагчийнхаа сэтгэгдлийг монгол эх хэлээрээ хэлмээр байна. Та нартаа маш их баярлалаа. Энэ бол зөвхөн миний дуу хоолой байгаагүй, энэ бол Монгол үндэстний дуу хоолой байсан юм шүү. Монголд үндэстэн бид өөрсдийнхөө боддогоос илүү маш их хүчтэй гэдгийг ойлгоорой. Та нартаа хайртай шүү" гэсэн юм. 
Финалын шоу шууд дамжуулалтаар явагдсан бөгөөд үзэгчид цахимаар санал өгсөн ба ялагчийг 50 хувь шүүгчийн үнэлгээ, 50 хувь үзэгчдийн онлайн санал гэсэн хосолсон аргаар шалгаруулжээ. Финалын 7 шилдэг оролцогчийн дунд Казахстан (ALEM), Малайз (Yazmin Aziz), Монгол (Michelle Joseph), Хятад (Zhang Hexuan), Армени (Saro Gevorgyan), Узбекистан (Madinabonu Adilova), Гүрж (Avtandil Abeslamidze) улсуудын дуучид багтжээ. 

“Silk Way Star” бол Казах­станын Ерөнхийлөгчийн Телевиз, Радио Комплекc болон Хятадын China Media Group (CMG)–ийн хамтын бүтээл бөгөөд уг тэмцээн нь соёлын солилцоо, эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилготой, оролцогчид үндэсний дуулах уламжлалаа, өөрийн өв соёлоо дэлхийд таниулах боломжтой байв. 
“Silk Way Star” шоуны ялагч болсон И.Мишээлдээ халуун баяр хүргэе. ]]> gerelchuluun Sun, 23 Nov 2025 14:03:13 +0800 “Гэм зэм” тайзнаа эргэн ирлээ https://inet.mn/index.php?newsid=6130 https://inet.mn/index.php?newsid=6130 Харин одоо “Орфей” театр хийсэн бүтээснээ дүгнэх гэж байна. 2025 он бол “Орфей” үүсгэн байгуулагдсаны таван жилийн ой. 
Энэ талаар найруулагч М.Батболд хэлэхдээ “Бид ийнхүү шинэ циклд хөл тавих гэж байна. 2026 онд цоо шинэ уур амьсгал, сэдэв, агуулга руу орно. Харин үүнээс өмнө “Гэм зэм”-ийг аравхан удаа дахин тоглоно. Ингээд дахиж хэзээ ч тоглохгүй. Видео бичлэг болгон хадгалах юм. Дөрвөн жилийн хугацаанд “Гэм зэм”-ийн тухайд бодож, санаж явсан бүгдээ амилуулахыг хичээлээ, тодорхой өөрчлөлтүүдийг хийлээ. Энэ бол “Гэм зэм”-ийг театрын тайзнаа үзэх сүүлчийн арван өдөр юм” гэж ярилаа.
“Гэм зэм”-ийг өмнө нь үзээгүй үзэгчдийн хувьд энэ томоохон боломж юм. Үзсэн үзэгчдийн хувьд ч дөрвөн жилийн өмнөх тэрхүү мэдрэмжийг дахин сүүлчийн удаа амталж үзэх бололцоо билээ.]]> gerelchuluun Mon, 17 Nov 2025 17:12:04 +0800 Эмэгтэй гэрэл зурагчдын хамтарсан “ЖИМ ба ЖИГҮҮР” гэрэл зургийн үзэсгэлэн гарна https://inet.mn/index.php?newsid=6067 https://inet.mn/index.php?newsid=6067 “ЖИМ ба ЖИГҮҮР” гэрэл зургийн үзэсгэлэн есдүгээр сарын 22-24-нд Байгалийн түүхийн музейд гарах гэж байна. 
18 эмэгтэй гэрэл зурагчны 90 бүтээлд олон төрөл зүйлийн шувуудаас гадна ан амьтад ч багтжээ.
“ЖИМ” нь амьдралын ул мөрийг, “ЖИГҮҮР” нь эрх чөлөөт шувуудыг илэрхийлсэн бөгөөд бүтээлүүдийн агуулга, дүрслэл энэ хоёр утгад шингэсэн байна. 
Үзэсгэлэнд оролцогчид:
1. Н.Ариунаа (Чөлөөт уран бүтээлч, монгол бичгийн багш)
2. С.Бадамханд (Мастер гэрэл зурагчин, МГЗНХ-ны гишүүн)
3. Ө.Бундаа (“Хаан фото” ХХК-ийн гэрэл зурагчин)
4. Л.Бямбаа (Австралийн Канберра хотын Олон улсын эмэгтэй гэрэл зургийн клубын гишүүн, гэрэл зураг сонирхогч)
5. Л.Дарьханд (Эрдэнэт хотын гэрэл зураг сонирхогчдын “Мэлмий” бүлгэмийн гэрэл зурагчин)
6. Ч.Итгэл (Байгалийн гэрэл зургийн нийгэмлэгийн УЗ-ийн гишүүн, Японы гэрэл зургийн холбооны гишүүн)
7. Д.Мөнхцэцэг (“Монгол фото” студийн гэрэл зурагчин)
8.  Ч.Нарантуяа (МГЗНХ-ны гишүүн, Геологич)
9. Л.Номингэрэл (“Зууны мэдээ” сонины гэрэл зургийн сурвалжлагч)
10. Ш.Отгонжаргал (МГЗНХ-ны УЗ-ийн гишүүн)
11. Д.Отгонтуяа (Чөлөөт уран бүтээлч)
12. Б.Отгонгэрэл (МГЗНХ-ны гишүүн, чөлөөт уран бүтээлч, эмч)
13. Ц.Түмэнбаяр (МГЗНХ-ны гишүүн, МЗЭ-ийн гишүүн)
14. Б.Ууганцэцэг (МГЗНХ-ны ХЗ-ийн гишүүн)
15. Г.Эрдэнэтуяа (Мастер гэрэл зурагчин, МГЗНХ-ны УЗ-ийн гишүүн, УИХ-ын Тамгын газрын гэрэл зурагчин)
16. Д.Эрдэнэцэцэг (MPA агентлагийн гэрэл зургийн сурвалжлагч, МГЗНХ-ны гишүүн)
17. Шимада (Япон улсын гэрэл зурагчин)
18. Мидори (Япон улсын гэрэл зурагчин)

#онцолсон, #“ЖИМ ба ЖИГҮҮР” гэрэл зургийн үзэсгэлэн,]]> gerelchuluun Thu, 11 Sep 2025 18:36:04 +0800 Ардын жүжигчин Э.Амартүвшин дэлхийн дуурийн дуучдын чансааг тэргүүллээ https://inet.mn/index.php?newsid=6034 https://inet.mn/index.php?newsid=6034
Энэ талаар дуурийн урлагийн дэлхийн шилдгүүдийг тодруулдаг "Opera World" цахим хуудас энэ сарын 30-нд танилцууллаа.

Тус танилцуулгад дурдсанаар, Э.Амартүвшин 2024 онд хамгийн олон тоглолтод оролцож, эрэлттэй уран бүтээлчээр нэрлэгдэж, дэлхийн дуурийн дуучдын жагсаалтын эхэнд эрэмбэлэгдэж байгаа ажээ.

Тэрбээр 7500 оноогоор жагсаалтыг тэргүүлсэн бол хоёрдугаарт Италийн  дуучин Лука Салси 5400 оноогоор, гуравдугаарт Оросын дуучин Роман Бурденко 5100  оноогоор оржээ.   

Ардын жүжигчин Э.Амартүвшин дэлхийн урлагийн төв болсон Итали, Австри, Франц, Их Британи улсад алдартай дуурийн театрын тайзнаа “Риголетто”, “Травиата”, “Кармен”, “Тоска” зэрэг сонгодог бүтээлд амжилттай дуулж, нэр хүндийг нь улам бататгажээ. Түүний тайзны ур чадвар, хоолойн цар хүрээ, хөгжмийн мэдрэмжийг олон улсын шүүмжлэгчид өндрөөр үнэлдэг бөгөөд Монгол Улсын нэрийг дэлхийн урлагийн тавцанд өндөрт өргөсөн томоохон амжилт хэмээн салбарынхан онцолж байна.
Түүний авсан шагналуудаас танилцуулбал:
2011 он.П.И.Чайковскийн нэрэмжит олон улсын уралдааны 2-р байр, /ОХУ-ын Санкт-Петербург хот/
2012 оны зургаадугаар сар. “The Placido Domingo’s Operalia” тэргүүн /БНХАУ-ын Бээжин/ байр
2015 оны зургаадугаар сар “Cardiff singer of the World” уралдаан
Испанийн алдарт тенор Франческо Венасын нэрэмжит уралдаанаас мөнгөн медаль
ВВС телевизээс жил бүр зохион байгуулдаг “Cardiff singer of the World” тэмцээнээс үзэгчдийн хүсэлтээр тусгай шагнал
2017 оны нэгдүгээр сар. Италийн алдарт “Сан Карло” театрт
2017 оны долоодугаар сар. Италийн хамгийн эртний алдартай тайз болох Арена Ди Веронад
2018 оны гуравдугаар сар. "Bravo" Хүндэт шагнал хүртлээ
2018 оны долоодугаар сар. Ж.Вердийн “Набукко” дуурийн гол дүр Набуккод
2018 оны аравдугаар сар. "Массимо" театрт
2019 оны хоёрдугаар сар. Италийн Торино хотын “Театро Рэжио”-д авч байв.

]]> gerelchuluun Fri, 01 Aug 2025 17:00:12 +0800 АРХАНГАЙ: Билгэ хааны алтан титмийг Хөшөө цайдамд хадгалж байна https://inet.mn/index.php?newsid=6008 https://inet.mn/index.php?newsid=6008
Монгол Улсын Засгийн газрын 2003 оны 124 тоот тушаалаар “Хосгүй үнэт дурсгалт зүйл”-ээр баталсан VI-VIII зуунд холбогдох Билгэ хааны алтан титмийгтанилцуулж байна.
Алтан титмийн өндөр 9.3 см, урт 23 см, жин 80 гр бөгөөд одоо Архангай аймгийн Хашаат сум дахь Хөдөө цайдамын музейд хадгалж байна.

Түрэгийн Билгэ хаан 734 онд тэнгэрт халихад түүнд зориулан тахилын онгон байгуулсан нь одоогийн Архангай аймгийн Хашаат сумын нутагт буй. Уг тахилын онгоныг 2001 онд Монгол-Туркийн хамтарсан археологийн судалгааны анги малтан судлах үеэр олон тооны алт, мөнгөн эдлэл олдсоны нэг нь энэхүү титэм билээ.

Титэм нь алтаар бүтээсэн, 23 см орчим хагас дугуй хэлбэртэй, 5 хэсэг юм. Төв хэсэгт нь хошуундаа эрдэнийн чулуу зууж жигүүрээ дэлгэсэн жигүүртэн байх бөгөөд шувууны их бие, өд сөд, далавчийг нь тод томруун сийлсэн. Түүний хоёр хажууд цэцэг навчин хээтэй дэлбээ мэт хэсэг үргэлжлэх хийгээд титмийн суурь бүслүүр, их бие дээр эрдэнийн чулуу шигтгэж байсан нуух хоногууд харагдана. 

Хөшөө Цайдамын музей нь Монгол Улсын Засгийн газрын 2010 оны 32-р тоот тогтоолоор Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр оршиж байсан Түрэгийн хаант улсын түүх, соёлтой холбогдол бүхий хосгүй үнэт эд өлгийн зүйл, олдворыг хадгалж хамгаалах, судлах, сурталчлах үүрэгтэй.

Одоогийн байдлаар “Хөшөө цайдам” музейд 300 гаруй түүхийн үнэт ховор эд өлгийн зүйл хадгалагдаж байна.

1997-2007 онд Монгол Туркийн хамтарсан “Монгол дахь Түрэгийн үеийн зарим хөшөө дурсгалыг хадгалж хамгаалах, судлах сэргээн засварлах” төслийн үр дүнд Монгол орны төв нутагт буй VIII зууны Түрэг улсын алдар цуут хаад, язгууртны дурсгал болох Билгэ хаан, Культегин жанжны тахилын онгонуудыг судлан шинжлэх хайгуул малтлагын явцад алт, мөнгөн эдлэл, эрдэнийн чулуу зэрэг 4000 гаруй зүйл бүртгэгджээ.

Дээрх олдворууд нь 30 см зузаан, 40х80 см талбайд хоорондоо сул хөрс бараг байхгүй, дээр дээрээсээ зайгүй давхарладсан байдалтай байжээ. Эх сурвалж, МОНЦАМЭ]]> gerelchuluun Thu, 26 Jun 2025 13:52:20 +0800 АРХАНГАЙ: Тайхар чулуу нь дэлхийн хамгийн том чулуун судар бичиг https://inet.mn/index.php?newsid=6005 https://inet.mn/index.php?newsid=6005

Архангай аймгийн Ихтамир сумын нутагт Цэцэрлэг хотоос 22 км зайд, Хойд Тамир голын захад байрлах Тайхар чулуу нь 18 м өндөр,боржин чулуунаас бүтсэн цохио юм.
Тайхар чулуун дээр чулуун зэвсгийн үед /МЭӨ 6000-3000/ бүтээсэн хурц зүйлээр зурж, сийлсэн Монголын түүхэнд хамаарах элдэв дүрс, хөрөг, тамга, тэмдэг байхын зэрэгцээ хар бэх, улаан зосоор бичсэн VII-VIII зууны үеийн түрэг бичиг, X зууны үеийн уйгар бичиг, XIII зууны үеийн монгол бичиг, XVI-XVII зууны үеийн монгол бичиг мөн Монголын тод үсгийн бичиг, Манж, Төвөд, Хятад, Түрэгийн үеийн Орхон- Енисейн рүни бичиг болон согд, уйгар, кидан зэрэг 150 гаруй бичгийн дурсгал хадгалагдан үлдсэн дэлхийн хамгийн том судар бичиг юм. 

Бичээсүүд дотроос хамгийн олон нь 70 орчим тоотой монгол бичиг юм. Тайхар чулууны түрэг бичээс нь улаан, хар өнгийн зосоор эртний түрэг үсгийн бичмэл хэлбэрийг хадгалан үлдсэнээрээ онцлог.
Эдгээр бичээсүүдэд ерөөл, магтаал, шүлэг, залбирал, бэлгэдлийн утга санаа бүхий бичиг голлохын сацуу Монголын түүхэнд нэр алдраа үлдээсэн эртний Түрэгийн төрийн зүтгэлтэн Куличур, Ойрадын Хуухай Даюу, Халхын Цогт Хунтайж зэрэг түүхэн хүмүүсийн нэр дурдагддаг байна.
XVII зууны үед Нанжун ноён гэгч “Тэнгэрийн заяагаар ургасан Тайгүрү дор очиж мөргөе” гэж бичсэн үг Тайхар чулуунд байхыг судалжээ. “Тайгүрү” гэдэг үг бол “Их багш” гэсэн Монголын хуучирсан зээлмэл үг аж.

“Тай” гэдэг нь “их” гэсэн Нангиад үг, “гүрү” гэсэн нь “багш” гэсэн Энэтхэг үг бөгөөд дээрх бичээсээс үзэхэд Тайхар биш Тайгүрү гэдэг байсан бололтой гэж үздэг байна.
Энэхүү дурсгал нь түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгалын “Хадны зураг, бичгийн дурсгал” төрөлд хамаарах бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 13 дугаар тогтоолоор “Улсын хамгаалалтад байх түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгалын жагсаалт”-д бүртгэгдсэн юм.]]> gerelchuluun Thu, 26 Jun 2025 13:42:57 +0800 Тэнгэр ээж минь өршөө дууны хөшөөг заллаа https://inet.mn/index.php?newsid=5968 https://inet.mn/index.php?newsid=5968 ]]> gerelchuluun Mon, 26 May 2025 15:49:58 +0800