iNet.mn дагах

2000 жилийн өмнөх хадны бичгийг тайлж уншжээ

"Сэргэлэн интернэйшнл экспедишион" ТББ Монгол Улсын нутгаас илэрсэн Орхон голын сав нутаг дахь Билгэ хаан, Гол тэгиний гэрэлт хөшөөний бичгийг дахин шинээр тайлж, уншжээ.Энэ талаар “Монгол ньюс” мэдээллийн төвд өнөөдөр болсон хэвлэлийн хурлын үеэр мэдээлэв.


Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс 70 гаруй их, бага хадны бичээс илрүүлэн, тэдгээрийг манай эриний VI-VIII зууны үеийн Түрэгийн түүхэнд хамааруулж иржээ. Тэгвэл энэхүү бичээсүүд нь 2000 жилийн өмнөх Хүн улсын бичиг бөгөөд монголчууд өөрсдөө тайлж, уншсан байна. Дээрх ТББ-ыг үүсгэн байгуулагч С.Сэргэлэн хэлэхдээ, Манай улсын нутаг дэвсгэрээс олдсон томоохон бичгийн дурсгалууд нь Түрэгийн үед бичсэн чулуун ном юм. Эдгээрийг тайлж уншсанаар, тэдгээр бичээсүүд нь зөвхөн Түрэг төрийн үеэс хэрэглэсэн, одоогийн бидний монгол хэлнээс өөр гэсэн ташаа үзлийг арилгалаа. Энэ хадны бичгийг 2000 гаруй жилийн өмнө Хүн улсын төрт улсаас эхлэн зохиож, 1000 гаруй  жилийн турш Түрэг, Уйгурын улс төрийн албан бичиг болгон хэрэглэсэн. XII-XIII зууны Их Монгол улсын үед уйгур бичгийг төрийн албан бичиг болгосон ч аажимдаа мартагдах болсон. Гэвч бид 2000 жилийн дараа энэхүү хүн бичгээ дахин сэргээж, уншиж байгаа нь Монгол Улсын түүх, хэл шинжлэлийн шинжлэх ухаанд шинэ нээлт болж үнэлэгдэнэ. Мөн монгол нутгаас илэрч олдсон их, бага зарим хадны бичгүүд Хүн бичиг буюу Хүннү Улсын үед бичигдсэн байх магадлалтай гэдгийг тэмдэглэн хэлмээр байна" гэв. 


Мөн “Сэргэлэн интернэйшнл экспедишион" ТББ үүсэн байгуулагдсан цагаасаа Монголын эртний түүхэнд холбогдох сурвалж бичгийг монгол хэлнээ хөрвүүлсний зэрэгцээ, төрөл бүрийн мэргэжлийн хүмүүсийг нэгтгэн хүннү, хэл бичиг заах 50 хоногийн сургалт явуулжээ. Сургалтад хуульч, улс төрч, зураач, эдийн засагч, сэтгэл зүйч, түүхч, хэл шинжлэлийн багш нар хамрагдан, энэхүү хадны бичгийг бидний өвөг дээдэс өөрсдөө зохион хэрэглэж байсан, монгол хэлний түүхэн бичгийн эх сурвалж гэдгийг хэлж байна.Хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор Г.Буянтогтох,“Энэ бичиг бол 1300 жилийн өмнөх дурсгал. Үүнийг манайхан бараг судлаагүй, европынхон судалсан. Энэхүү бичгийг Дани улсын эрдэмтэн В.Д.Томсон 1893 онд анх галиглан буулгасан юм. Гадныхан судлаад турк үндэстний бичиг гэж тараасан. Энэ бичгийг 2000 гаруй жилийн өмнө Хүннү гүрэн, хүн төр тогтож байхдаа хэрэглэж байсан. Нийт найман удаагийн сургалтад хамрагдлаа. Улс орны хөгжил, орших, эс орших нь энэ бичгийг манай ард түмэн нийтээр эзэмшихээс эхэлнэ. Эндээс бүх үгийн утга гарна.  Энэ бичиг нь “Тэнгэр дэх Түрэг овогт Билгэ хаан би ул оров” гэдэг нь ул сууриа байгуулав, хаан сууриа байгуулав, хааны ул, хааны орыг эзэллээ гэсэн үг. Бид зөвхөн бага бичгийг уншсан. Үүнээс гурав дахин том их бичиг, мөн Билгэ хааны бичиг бий. Налайхын тэндэх Тоньюкукын хөшөөний бичгийг уншсан. Ийм хадны бичиг манай монгол нутагт зөндөө бий. Өөр хаана ч байхгүй. Тиймээс гарцаагүй бидний өвөг дээдсийн бичиг. Уншихдаа дороос нь дээш уншина. Тэнгэр рүү зүглэсэн бичиг юм” хэмээв.

Тус ТББ улс үндэстнийхээ түүх соёл, тусгаар тогтнол, оршин байх гол үндэс эртний хэл, бичиг, түүх соёлоо түгээн дэлгэрүүлэх үйлсэд өөрсдийн гишүүд, дэмжигчидтэйгээ идэвхтэй хамтран ажиллана гэдгээ мөн энэ үеэр мэдээлсэн юм.
скачать dle 12.0

МОНГОЛ УЛС АНХНЫ АЧАА ТЭЭВРИЙН БОИНГ 737-300 ОНГОЦТОЙ БОЛЛОО

Өчигдөр, 16:46

Аполло 11 хөлгийн програмыг зохиосон эмэгтэйн аварга хөргийг 100,000 толь ашиглан бүтээжээ

Өчигдөр, 12:20

"Их хурд-8" хурдан азарганы уралдаанд Төв аймгийн харъяат Б.Нямжавын хээр азарга түрүүллээ

Өчигдөр, 12:16

#70_АГШИН_70_ТҮҮХ_УРАЛДААН / ТААВАРТ УРАЛДААНЫ ЗУРАГ- 69

19/07/2019, 20:45

Өнөө, маргаашдаа дуу цахилгаантай, усархаг бороо үргэлжлэн орно

19/07/2019, 10:07

Молдир Мекенбаева: Би жюү жицүгээс өөр спортоор хичээллэхгүй, энэ бол миний цор ганц сонголт байх болно

19/07/2019, 10:04

ЖДҮХС-гийн зээлийн эхний шатанд 47 иргэн, ААН тэнцжээ

19/07/2019, 10:02

“The Hu” хамтлаг АНУ, Канадад аялан тоглоно

19/07/2019, 10:00

Японы анимэ студид гарсан гал түймрийн улмаас амиа алдсан хүний тоо 33 болжээ

19/07/2019, 09:59

“IT PARK”-ЫН ЗАХИРЛЫГ МЕРИТ ЗАРЧМААР ТОМИЛОХ ЁСТОЙ

18/07/2019, 15:10

Амралтын өдрүүдээр 180 орчим дуудлага иржээ

18/07/2019, 11:11

Шинэ жолооч нарын эрхийг хязгаарлах журам Британид нэвтрэх гэж байна

18/07/2019, 11:10

А.Туяабаатар: Налайх дүүргийн 700 хүний суудалтай спорт цогцолбор арваннэгдүгээр дүгээр сард ашиглалтад орно

18/07/2019, 11:09

Монгол Улс үндэсний сайн дурын илтгэлээ анх удаа НҮБ-д танилцуулав

18/07/2019, 11:05

Японы хориг арга хэмжээ дэлхийн эдийн засагт хохирол учруулж болзошгүй гэв

18/07/2019, 11:03

Жюү жицүгийн Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс

18/07/2019, 11:01

#70_АГШИН_70_ТҮҮХ_УРАЛДААН / ТААВАРТ УРАЛДААНЫ ЗУРАГ- 68

17/07/2019, 15:40

Наадмын өдрүүдэд 606 эх амаржжээ

17/07/2019, 15:36

Нэгдүгээр сургуулийн захирал асан Г.Бум-Эрдэнэд оноосон ялыг хэвээр үлдээв

17/07/2019, 14:53

Сонсголонгийн хуучин гүүрийн хөдөлгөөнийг хоёр сар хаана

17/07/2019, 14:50

Н.Номтойбаяр: "RFC Mongolia 2019” уралдаанд оролцогчид шавар, ус, уулын оргил зэрэг 16 давааг туулна

17/07/2019, 14:47

Тээврийн хэрэгслийг дахин боловсруулах төв байгуулна

17/07/2019, 14:42

З.Энхболд: Найман дүүрэг аймгийн түвшний засаг захиргааны нэгж болно

17/07/2019, 14:41

Японд сүүлийн 60 орчим жил тохиолдоогүй сэрүүн зун болж байна

17/07/2019, 14:40

Олон нийтээс ирсэн саналуудыг багцалсан Ерөнхийлөгчийн төслийг ОЛОН НИЙТ нь дэмжихгүй байна

17/07/2019, 14:38

Н.Цагаанхүү, Л.Эрдэнэчулуун дарга аа, Нийтийн эзэмшлийн 10-хан алхам газарт барилга бариад байна

17/07/2019, 14:01

Сэтгэл зүйн зөвлөгөө авах ач холбогдол

16/07/2019, 16:30

#70_АГШИН_70_ТҮҮХ_УРАЛДААН / ТААВАРТ УРАЛДААНЫ ЗУРАГ- 67

16/07/2019, 12:40

#70_АГШИН_70_ТҮҮХ_УРАЛДААН / ТААВАРТ УРАЛДААНЫ ЗУРАГ- 66

16/07/2019, 12:39

#70_АГШИН_70_ТҮҮХ_УРАЛДААН / ТААВАРТ УРАЛДААНЫ ЗУРАГ- 65

16/07/2019, 12:37

9/10/2018, 12:01

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

26/09/2018, 10:41

"Монгол бахархал" гэрэл зургийн үзэсгэлэнгээс

9/07/2019, 17:06

Хятаны хосгүй үнэт үзмэрүүдийг дэлгэнэ

26/06/2019, 13:30

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

Монгол Улс анхны ХУРДНЫ ЗАМАА хүлээж авлаа

5/07/2019, 12:25

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав

19/02/2019, 15:55

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

Онцгой байдлын алба хаагчид 17 мянган хүний амийг авран хамгаалжээ

20/06/2019, 12:06

"Улаанбаатар төмөр зам"- ын гэрэл зургийн уралдааны шилдгүүд тодорлоо

6/06/2019, 14:39

МГЗНХ-ноос зохион байгуулсан орон нутгийн гэрэл зурагчиддаа зориулсан сургалт амжилттай боллоо

16/05/2019, 11:01

ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ

17/04/2019, 12:19

Азийн Ардын урлагийн их наадам эхэллээ

13/06/2019, 11:32

Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэдрүүлсэн урлан

26/02/2019, 16:04

9/10/2018, 12:01

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

26/09/2018, 10:41

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

“ХӨХ СУВД – 2019”

4/03/2019, 12:52

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэдрүүлсэн урлан

26/02/2019, 16:04

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

“Ялалт 70” хөшөөнд цэцэг өргөлөө

9/05/2019, 13:29

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

??? ??????? ????????? ???? ?????? ????????? ?????? ??????? ???

19/09/2018, 14:37

Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэнг сүүлчийн замд нь үдлээ

11/02/2019, 09:54

Азийн Ардын урлагийн их наадам эхэллээ

13/06/2019, 11:32

Бэлтгэл хошууч генерал Б.Баярмагнай: Медальон дурсгах нь цэргийн салбарт ихээхэн хөгжсөн соёл

15/03/2019, 12:37

УНТЭ элэг шилжүүлэн суулгах 68 дахь хагалгаагаа амжилттай хийжээ

12/03/2019, 10:23

Өнөөдөр орон даяар гамшгийн аюулыг зарлан мэдээлэх дохио дуугарна

21/03/2019, 12:35

Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав

19/02/2019, 15:55