iNet.mn дагах

2000 жилийн өмнөх хадны бичгийг тайлж уншжээ

"Сэргэлэн интернэйшнл экспедишион" ТББ Монгол Улсын нутгаас илэрсэн Орхон голын сав нутаг дахь Билгэ хаан, Гол тэгиний гэрэлт хөшөөний бичгийг дахин шинээр тайлж, уншжээ.Энэ талаар “Монгол ньюс” мэдээллийн төвд өнөөдөр болсон хэвлэлийн хурлын үеэр мэдээлэв.


Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс 70 гаруй их, бага хадны бичээс илрүүлэн, тэдгээрийг манай эриний VI-VIII зууны үеийн Түрэгийн түүхэнд хамааруулж иржээ. Тэгвэл энэхүү бичээсүүд нь 2000 жилийн өмнөх Хүн улсын бичиг бөгөөд монголчууд өөрсдөө тайлж, уншсан байна. Дээрх ТББ-ыг үүсгэн байгуулагч С.Сэргэлэн хэлэхдээ, Манай улсын нутаг дэвсгэрээс олдсон томоохон бичгийн дурсгалууд нь Түрэгийн үед бичсэн чулуун ном юм. Эдгээрийг тайлж уншсанаар, тэдгээр бичээсүүд нь зөвхөн Түрэг төрийн үеэс хэрэглэсэн, одоогийн бидний монгол хэлнээс өөр гэсэн ташаа үзлийг арилгалаа. Энэ хадны бичгийг 2000 гаруй жилийн өмнө Хүн улсын төрт улсаас эхлэн зохиож, 1000 гаруй  жилийн турш Түрэг, Уйгурын улс төрийн албан бичиг болгон хэрэглэсэн. XII-XIII зууны Их Монгол улсын үед уйгур бичгийг төрийн албан бичиг болгосон ч аажимдаа мартагдах болсон. Гэвч бид 2000 жилийн дараа энэхүү хүн бичгээ дахин сэргээж, уншиж байгаа нь Монгол Улсын түүх, хэл шинжлэлийн шинжлэх ухаанд шинэ нээлт болж үнэлэгдэнэ. Мөн монгол нутгаас илэрч олдсон их, бага зарим хадны бичгүүд Хүн бичиг буюу Хүннү Улсын үед бичигдсэн байх магадлалтай гэдгийг тэмдэглэн хэлмээр байна" гэв. 


Мөн “Сэргэлэн интернэйшнл экспедишион" ТББ үүсэн байгуулагдсан цагаасаа Монголын эртний түүхэнд холбогдох сурвалж бичгийг монгол хэлнээ хөрвүүлсний зэрэгцээ, төрөл бүрийн мэргэжлийн хүмүүсийг нэгтгэн хүннү, хэл бичиг заах 50 хоногийн сургалт явуулжээ. Сургалтад хуульч, улс төрч, зураач, эдийн засагч, сэтгэл зүйч, түүхч, хэл шинжлэлийн багш нар хамрагдан, энэхүү хадны бичгийг бидний өвөг дээдэс өөрсдөө зохион хэрэглэж байсан, монгол хэлний түүхэн бичгийн эх сурвалж гэдгийг хэлж байна.Хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор Г.Буянтогтох,“Энэ бичиг бол 1300 жилийн өмнөх дурсгал. Үүнийг манайхан бараг судлаагүй, европынхон судалсан. Энэхүү бичгийг Дани улсын эрдэмтэн В.Д.Томсон 1893 онд анх галиглан буулгасан юм. Гадныхан судлаад турк үндэстний бичиг гэж тараасан. Энэ бичгийг 2000 гаруй жилийн өмнө Хүннү гүрэн, хүн төр тогтож байхдаа хэрэглэж байсан. Нийт найман удаагийн сургалтад хамрагдлаа. Улс орны хөгжил, орших, эс орших нь энэ бичгийг манай ард түмэн нийтээр эзэмшихээс эхэлнэ. Эндээс бүх үгийн утга гарна.  Энэ бичиг нь “Тэнгэр дэх Түрэг овогт Билгэ хаан би ул оров” гэдэг нь ул сууриа байгуулав, хаан сууриа байгуулав, хааны ул, хааны орыг эзэллээ гэсэн үг. Бид зөвхөн бага бичгийг уншсан. Үүнээс гурав дахин том их бичиг, мөн Билгэ хааны бичиг бий. Налайхын тэндэх Тоньюкукын хөшөөний бичгийг уншсан. Ийм хадны бичиг манай монгол нутагт зөндөө бий. Өөр хаана ч байхгүй. Тиймээс гарцаагүй бидний өвөг дээдсийн бичиг. Уншихдаа дороос нь дээш уншина. Тэнгэр рүү зүглэсэн бичиг юм” хэмээв.

Тус ТББ улс үндэстнийхээ түүх соёл, тусгаар тогтнол, оршин байх гол үндэс эртний хэл, бичиг, түүх соёлоо түгээн дэлгэрүүлэх үйлсэд өөрсдийн гишүүд, дэмжигчидтэйгээ идэвхтэй хамтран ажиллана гэдгээ мөн энэ үеэр мэдээлсэн юм.
скачать dle 12.0

Боломжтой үедээ аялах биш, аялах боломжийг өөртөө гарга

Өчигдөр, 15:48

Б.Баасандорж: Иргэний улсын бүртгэлийн мэдээллийн санд 86,000 орчим хаяг байдаг

Өчигдөр, 15:38

Эхний 10 сард 61,069 суудлын автомашин импортолжээ

Өчигдөр, 15:36

Иргэн Б.Болороо суултаа зогсоож байгаагаа хэллээ

Өчигдөр, 15:35

ҮЛЭГ ГҮРВЭЛИЙН МӨРТ “ШАР ЦАВ”

Өчигдөр, 11:56

12 мянган зүрх, эрч хүч, том жишиг-Т.Ариунаа

11/11/2019, 17:49

​Жагсаалын дараа хошууч генерал Б.Баярмагнай фронтын ажлаас хөндийрч байгаагаа мэдэгдэв

11/11/2019, 12:14

Б.НОМИНТҮШИГ: Эрүүл нийгмийг хүсэж байгаа хүн бүр хэвлэлтэй эрүүл харилцах ёстой

11/11/2019, 11:46

Гурван эмнэлгийн гадна тохижилтын ажил дуусжээ

11/11/2019, 10:25

Дарханы чиглэлд рэйлбус дахин явж байна

11/11/2019, 10:24

Д.Алтансүх самбо бөхийн Дэлхийн аварга болов

11/11/2019, 10:23

МУГЖ Т.Ариунаа "Тэнгэр шиг бай" тоглолтоос

11/11/2019, 10:21

20 МЯНГАН ХҮН ЭВЛЭЛДЭН НЭГДЭЖ НАМ БАЙГУУЛАХ ЗААЛТ ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРОХЫГ ЭСЭРГҮҮЦЭЖ ШААРДЛАГА ХҮРГҮҮЛЛЭЭ

8/11/2019, 15:02

"Монголын Үндэсний фронт" хөдөлгөөнөөс "Эх орон дуудаж байна" жагсаал

8/11/2019, 14:55

АМНАТ-ыг хэн устгав буюу цэцийн даргын сүүлчийн шийдвэр

8/11/2019, 14:51

“Б”бүлгийн цустай хүн талх, нарийн боов, жигнэмгийг түлхүү хэрэглэхийг зөвлөж байна

8/11/2019, 14:49

СЗХ-ны дарга, Монголбанкны ерөнхийлөгчийг чөлөөлөх асуудлаар завсарлага авлаа

8/11/2019, 14:48

"Мөрөөдлийн усан оргилуур"-ын газрын дээрэм нийслэлд давтагдах юм биш биз?

7/11/2019, 09:52

Гараашаас гаргаж тавьсан машин нь өнхрөн жолоочоо мөргөсний улмаас амиа алджээ

7/11/2019, 09:45

Өмнөд Солонгосын мөрдөн байцаагчид ҮХЦ-ийн даргад 10 хоногийн хилийн хориг тавьжээ

7/11/2019, 09:39

Э.Тэмүүлэн: Барилгажаагүй удсан газруудыг чөлөөлж дахин төлөвлөнө

7/11/2019, 09:35

​Цэцийн дарга Д.Одбаяр буцахдаа Солонгосоор дайрч тайлбар өгнө гэжээ

6/11/2019, 10:22

Морьтоны наадмаас хүүхдийн зургаа онцлов.... Талын түмэн адуу, Хэнтий.Батноров

6/11/2019, 10:07

Б.Болороо: Монголд мөнгөнөөс илүү нэр төрөө эрхэмлэдэг гэр бүл байдгийг харуулна

6/11/2019, 10:01

Харилцаа холбооны дэд бүтэц аж үйлдвэрийн IV хувьсгалд бэлэн болжээ

6/11/2019, 09:53

Богд хааны ордон музейн дэргэдэх цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хөшөөнүүдийг суурилуулж эхэлжээ

5/11/2019, 14:52

300 гаруй иргэний дөрвөн тэрбум төгрөгийн хохирлын асуудлыг анхааралдаа авахыг хүсэв

5/11/2019, 14:06

Төрийн албан хаагчдыг АНУ-д богино хугацааны сургалтанд суралцуулна

5/11/2019, 10:23

У.Хүрэлсүх: Налайхын зам товлосон хугацаандаа ашиглалтад орлоо

5/11/2019, 10:20

Ж.Амарзаяа: Өөрийгөө жаахан голж, эргэлзсэн ч Долгорын дүрээс ер айгаагүй

5/11/2019, 10:16

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

9/10/2018, 12:01

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

26/09/2018, 10:41

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д

25/04/2019, 16:13

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

??? ??????? ????????? ???? ?????? ????????? ?????? ??????? ???

19/09/2018, 14:37

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

"Монгол бахархал" гэрэл зургийн үзэсгэлэнгээс

9/07/2019, 17:06

Миний харсан Энэтхэгчүүд

13/03/2019, 09:42

ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ

17/04/2019, 12:19

“ХИГАШИКАВА ОЛОН УЛСЫН ГЭРЭЛ ЗУРГИЙН ФЕСТИВАЛЬ”-Д МОНГОЛ СУРАГЧИД ХОЁРДОХ ЖИЛДЭЭ ОРОЛЦОХ ГЭЖ БАЙНА

30/07/2019, 13:58

Хятаны хосгүй үнэт үзмэрүүдийг дэлгэнэ

26/06/2019, 13:30

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав

19/02/2019, 15:55

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

“ХӨХ СУВД – 2019”

4/03/2019, 12:52

Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....

27/02/2019, 17:25

Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар

22/05/2019, 14:51

Миний харсан Энэтхэгчүүд

13/03/2019, 09:42

9/10/2018, 12:01

????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????

19/09/2018, 11:38

"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"

22/04/2019, 15:55

26/09/2018, 10:41

?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????

21/09/2018, 13:45

Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д

25/04/2019, 16:13

АНУ-ын шийдвэртэй холбоотойгоор алтны ханш буурч, нефтийн ханш өслөө

14/08/2019, 15:22

“ХӨХ СУВД – 2019”

4/03/2019, 12:52

Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр

21/02/2019, 10:18

“Бөмбөгөр ногоон театр” баримтат гэрэл зургийн цомгийн нээлт боллоо

6/03/2019, 17:19

Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв

25/03/2019, 09:25

УИХ-ын даргаар Г.Занданшатарыг сонголоо

1/02/2019, 17:51

Бэлтгэл хошууч генерал Б.Баярмагнай: Медальон дурсгах нь цэргийн салбарт ихээхэн хөгжсөн соёл

15/03/2019, 12:37

Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэдрүүлсэн урлан

26/02/2019, 16:04

???? ?????????? ?????

3/01/2019, 19:25

“Бүс ба зам” чуулга уулзалт

28/04/2019, 15:55

“Ялалт 70” хөшөөнд цэцэг өргөлөө

9/05/2019, 13:29