Хэльмут Кулитц: Эдийн засгийн харилцааг илүү эрчимтэй хөгжүүлэх нь бидний дараагийн зорилт

СүүлийнжилүүдэдМонголУлсболонХБНГУхоорондынхарилцаанытүүхэнд шинэ хуудас нээсэнхэдхэдэнүйлявдалтохиосон.ХБНГУ-ынЕрөнхийлөгчФранк-ВальтерШтайнмайер2024 ондЕрөнхийлөгчУ.Хүрэлсухийнурилгаарманайдулсадтөрийнайлчлал хийсэн.МөнэнэжиланхнымонголзалуусөрнөдөдболовсролэзэмшихээрГерманыгзорьсны100жилийнойгтэмдэглэж байна.

Эдгээрүйлявдлыгзохионбайгуулж,тэмдэглэхэдХБНГУ-аасМонголУлсадсуугааОнцбөгөөдБүрэнЭрхЭлчинсайдХэльмутКулитцчухалүүрэггүйцэтгэсэн нэгэн билээ.Томилолтын ньхугацаадуусчбайгаатайхолбогдуулантэрбээрманайсурвалжлагчидөгсөнярилцлагыгтолилуулж байна.
-НоёнКулитц,ТагурванжилийнөмнөМонголдЭлчинсайдаартомилогдожирсэн.Анхманайдирэхэдтаныгюухамгийнихгайхашруулсанбэ?
-Тэрүеднээлттэйхүлээнавч,урьдчиланямарнэгэнтөсөөлөлбийболгохгүйгээрбүхнийгхаржмэдэхийгхүссэн.ТиймээсминийхувьдэнэньгэнэтийнгэхээсээилүүМонголыгнээсэн“аялал“байсан.
БихувьдааМонголербусынүзэсгэлэнтэйбайгальтай,эртнийсоёлтой,үйлдвэрлэл,уулуурхайболонэдийнзасгийнболомжуудааашигланмашөвөрмөцзамналаархөгжинурагшилжбайгааоронбайнагэжхарсан.Түүнээсгаднаөнөөүедэртнийуламжлалаахадгалсантөдийгүйхөгжүүлэхийгэрмэлзэжбайгаагмэдэрсэн.Энэбүхэнсэтгэлийгмааньүнэхээрихтатсан.
Намайг хамгийн ихээр гайхашруулсан зүйл гэвэл нийслэл дэх амьдралын хэмнэл, олон талыг хамарсан байдал, тэр дундаа улаанбаатарынхны дийлэнх нь залуус, мөн тэдний эрч хүч ихэд онцгой санагдсан.
Улаанбаатарболорчинүеийнхотбөгөөдхүнамынбарагтэнхагасньнийслэлдамьдардаггэдгийгбимэдэжбайсан.Тиймээснийслэлийнхнийтэрихэрчхүчнамайггайхашруулсантөдийгүйөөрийнэрхгүйбишрэхсэтгэлтөрүүлсэн.
-Улаанбаатар хотын түгжрэл таныг гайхашруулсан уу?
-Тиймээ, гэхдээ би энэ талаар нэг их ярьмааргүй байна (инээв).Замынхөдөлгөөнийбайдалболнэлээдтөвөгтэйасуудал. Энэньолонхүчинзүйлтэйхолбоотой.Минийбодлоорхүмүүсбиебиетэйгээилүүойлголцожчадвалгайхалтайүрдүндхүрнэ. Орон зайн нягтаршил ихтэй хотуудад хүмүүс бие биеэсээ хамааралтай байдаг.Хотын замын хөдөлгөөний үндсэн зарчмын нэг нь замын хөдөлгөөнд оролцогчид хоорондоо харилцан хүндэтгэлтэй хандваас хамгийн үр дүнтэй байдаг.
-МонголУлс,ХБНГУхоёртүүхэнхарилцаатайгэжбидярьдаг.Энэтүүхэнхарилцаагтаюугэжтодорхойлох вэ?
-Тиймээ. Манай хоёр улсын харилцааны түүхийг авч үзвээс зөвхөн эерэг туршлагатай. XIII зууны үед Монголын эзэнт гүрэн Германы нутаг дэвсгэрт хараахан хүрээгүй. Үнэндээбид XX зуунд л бид бие биенээ жинхэнэ утгаар нь мэддэг болсон гэж хэлж болно.

1926 онд буюу яг 100 жилийн өмнө нэгэн чухал үйл явдал болсон. Ойролцоогоор 35 монгол залуусыг Герман болон Франц руу барууны боловсрол эзэмшүүлэхээр явуулсан. Тэдгээр монгол залуусын ихэнх нь Германд суралцсан бөгөөд тэдний дунд танай нэрт яруу найрагч Дашдоржийн Нацагдорж болон түүний эхнэр Пагмадулам байсан.

Энэ бол хоёр улсын боловсролтой хүмүүсийн хоорондох анхны харилцаа бөгөөд өнөөдөр хүртэл хөгжсөөр байгаа боловсролын салбарын харилцааны сууь болсон. Дэлхийн II дайны дараа  Герман хоёр хэсэгт хуваагдсаныг та сайн мэдэж байгаа. Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улс гэж байхад боловсролын салбарын хамтын ажиллагаа үргэлжлэн хөгжсөн. Энэхүү маш үр өгөөжтэй боловсролын салбар дахь хамтын ажиллагаа өнөөдрийг хүртэл үргэлжилж байна.
Үүний ачаар маш олон монгол хүн Германд очиж, тэнд амьдарч, ажиллаж, гэр бүлтэй болсон бөгөөд үр шимийг бид өнөөдрийг хүртэл хүртсээр байна. Учир нь  БНАГУ-аар дамжуулан Германыг таньж мэдсэн маш олон хүн бий. Тиймээс манай хоёр улс тун ч найрсаг гэж хэлж болох харилцаатай. Бидний харилцааны түүх зөвхөн эерэг гэдгийг хэлмээр байна. Тиймээс цаашид ч ийм хэвээр байлгах ёстой.
-ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгч Франк-Вальтер Штайнмайер 2024 онд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн урилгаар Монгол Улсад айлчилсан. Энэ айлчлалын үр дүнг товчхон тодорхойлно уу?
-2024 онд ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгч Франк-Вальтер Штайнмайерийн Монгол Улсад хийсэн төрийн айлчлал олон талын чухал ач холбогдолтой үйл явдал болсон. Энэ бол ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгчийн Монгол Улсад хийсэн дөрөв дэх айлчлал. Хамгийн гол нь энэ айлчлалаар бид Герман болон Монголын харилцааг стратегийн түншлэлийн шинэ түвшинд гаргасан.
Өөрөөр хэлбэл, бүх салбар дахь хамтын ажиллагааг улам гүнзгийрүүлсэн гэсэн үг. Энэ нь цоо шинэ зүйл  биш. Учир нь үүнээс өмнө хоёр улсын уламжлалт харилцааныхаа хүрээнд бараг бүх салбарт хамтран ажиллаж ирсэн. Үүнд улс төр, соёл, хөгжлийн хамтын ажиллагаа, боловсрол, шинжлэх ухаан болон батлан хамгаалах зэрэг салбар багтана.
Дээр дурдсан стратегийн түншлэлд суурилсан салбаруудын харилцааг цаашид улам хөгжүүлэхийг бид зорьж байна. Энэ түншлэлийн агуулга, зорилтыг хоёр талын хамтарсан тунхаглалд тусгасан бөгөөд уг баримт бичиг интернэтэд, олон нийтэд нээлттэй байдаг. Хоёрхон хуудас бүхий энэ баримт бичигт ямар зорилгод хүрэхийг эрмэлзэж буйгаа маш тодорхой тусгасан байгаа. Миний бодлоор бид энэ чиглэлд ерөнхийдөө зөв замаар урагшилж байна.

Бид хөгжлийн, боловсролын, цэрэг-улс төрийн хамтын ажиллагаа зэрэг олон салбарт маш үр дүнтэй хамтран ажиллаж байна. Иймээс хоёр улсын харилцаа бат бөх суурьтай төдийгүй цаашид улам өргөжин хөгжих таатай боломж бүрдсэн гэж үздэг. 

-Та сая Монгол Германы хамтран ажилладаг салбаруудыг дурдлаа. Таны бодлоор аль салбарын хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх хэрэгтэй вэ?
-Миний дурдсан салбаруудын жагсаалтад эдийн засгийн харилцаа ороогүйг магадгүй та анзаарсан байх. Эдийн засгийн салбарыг дурдаагүй нь санамсаргүй хэрэг биш. Учир нь яг энэ салбар өнөөг хүртэл бүрэн ашиглагдаагүй. Уг нь миний харж байгаагаар  бидэнд маш их боломж байна.
Герман Монголын компаниуд уул уурхай, эрчим хүч  болон аж үйлдвэрийн салбарт үр өгөөжтэй хамтран ажиллах бүрэн боломжтой гэдэгт бид итгэлтэй байна. Германы компаниуд Монголын хэрэгцээ, шаардлагад сайн нийцэхүйц сонирхолтой санал, технологи болон шийдлүүдийг санал болгож чадна. Үүний зэрэгцээ Монголд эдгээр салбарт хөрөнгө оруулалт хийхэд маш таатай боломжуудыг санал болгодог. Гэсэн  хэдий ч эдийн засгийн хамтын ажиллагааг илүү нягт болгох гарцыг хараахан олж чадаагүй байна. Тиймээс ч Герман одоогоор Монгол дахь гадаадын хөрөнгө оруулагчдын жагсаалтад тэргүүлэх байр суурь эзлэхгүй байгаа бөгөөд хоёр улсын худалдааны эргэлт ч илүү өсөх боломжтой. Миний бодлоор Германы талын хамгийн том хүсэл бол энэ салбарт илүү их анхаарал хандуулах явдал. Тодруулбал эдийн засгийн харилцаа яагаад миний дурдсан салбарууд шиг хөгжиж чадаагүй байгаагийн шалтгааныг хамтдаа илрүүлэх нь чухал гэж үздэг.
Бид уулзалтыг тогтмол зохион байгуулж, санал бодлоо солилцож, асуудлыг нээлттэй хэлэлцэх хамтын ажиллагааны платформ бий. Тиймээс тулгарч буй саад бэрхшээлүүдийг арилгаж чадна гэдэгт би итгэлтэй байгаа. Цаашид хоёр улсын эдийн засгийн харилцаа ч мөн адил цэцэглэн хөгжинө гэдэгт итгэлтэй байна.
-Манай хоёр улсын харилцааны дараагийн үе шатыг хэрхэн төсөөлж байна вэ?
-Миний өмнө хэлсэнчлэн, бид маш эртнээс өргөн хүрээг хамарсан хамтын ажиллагааны бат бөх суурийг тавьж чадсан. Энэ суурь бүр эрт тавигдсан бөгөөд түүхэн шалтгаантай. Хуучин БНАГУ гэж байхад буюу 1950 оноос хойш манайх Монголд дипломат төлөөлөгчийн газартай байсан. Өөрөөр хэлбэл 1990 оноос хойш Монголтой харилцаатай болсон бусад орнуудтай харьцуулахад Герман, Монгол хоёр улс олон жил хамтран ажилласан давуу талтай. Үүний ачаар хоёр улсын харилцаа эртнээс өргөн хүрээг хамарсан, бат бөх суурин дээр хөгжиж ирсэн. Миний бодлоор үндсэндээ шаардлагатай бүхэн аль хэдийнэ бий болсон. Хамтын ажиллагааны эрч хүч, цар хүрээг цаашид улам нэмэгдүүлэх боломж ч байгаа.
Жишээ нь боловсролын салбар дахь хамтын ажиллагааг авч үзье. Энэ салбарт бид нэлээд үр дүнд хүрсэн. Үүнд герман хэл онцгой байр суурь эзэлдэг бөгөөд Германы дэмжлэгтэй үйл ажиллагаа явуулдаг сургуулиудын сүлжээ багтдаг. Бид энэ чиглэлээр зөвхөн Улаанбаатарт төдийгүй орон нутагт идэвхтэй ажиллах сонирхолтой. Гэвч алслагдсан аймгуудад үүнийг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ гэдэг асуудлыг сайтар бодолцох хэрэгтэй. Мөн үүнтэй төстэй нөхцөл байдал бусад салбарт ч ажиглагддаг.

Бас нэгэн жишээ болгон батлан хамгаалах салбар буюу цэрэг-улс төрийн хамтын ажиллагааг дурдмаар байна. Өнгөрсөн жил бид тусгай хүчний бүрэлдэхүүнд багтах уулын явган цэргийн нэгжийг байгуулах төслийг маш амжилттай хэрэгжүүлж дуусгасан. Энэ төсөл дууссан ч бид цаашид  энэ чиглэлээр дэмжлэг үзүүлсээр байгаа. Мөн Монголын зэвсэгт хүчнийхэнтэй хамтран энхийг сахиулагч цэргүүдийг бэлтгэх чиглэлээр нягт хамтран ажиллаж байна. Өөрөөр хэлбэл энхийг сахиулагчид буюу “цэнхэр дуулгатнууд”-ыг сургах чиглэлээрх хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлж байгаа. Өмнө нь Афганистанд ч энхийг сахиулах ажиллагааны хүрээнд нягт хамтран ажилласан. Энэ нь түүхэн талаасаа  ихээхэн сонирхолтой үйл явдал бөгөөд хоёр улсын хамтын ажиллагааны онцгой салбар. 12 жилийн өмнө Герман Монголын цэргүүд Афганистаны хойд нутаг дахь хээрийн баазуудад үүрэг хариуцлагаа хуваалцан хамтран ажилласан. Туйлын хүнд бөгөөд хариуцлагатай энэхүү даалгаврыг манай хоёр улс хамтдаа амжилттай биелүүлж чадсан. 
Нэг үгээр хэлэхэд хамтын ажиллагаанд маш их шинэ зүйл бий болсон.Тиймээс одоо бол хамгийн чухал нь өнөөгийн хамтын ажиллагаан дээр тулгуурлан түүнйгээ үргэлжлүүлэн хөгжүүлэх, улам гүнзгийрүүлэх явдал. Үүн дээр нэмээд эдийн засгийн харилцааг илүү эрчимтэй хөгжүүлэх нь бидний дараагийн зорилт гэж бодож байна.
-Удахгүй ХБНГУ-д Монголын тухай томоохон үзэсэлэн нээгдэх гэж байгаа. Үүний бэлтгэл ажил ямар шатандаа явж байна вэ?
-Бэлтгэл ажил ид явагдаж байгаа. Үзэсгэлэнг зохион байгуулж буй Берлиний музейн захирал, профессор Маттиас Вемхофф энэ өдрүүдэд Монголд ирсэн байгаа. Тэрбээр өмнө нь хэд хэдэн удаа Монголд ирж байсан бөгөөд Монголын талтай маш нягт хамтран ажиллаж, зөвлөлдөж байгаа. Миний бодлоор  бэлтгэх ажлын явц маш сайн байгаа. Энэ бол томоохон үзэсгэлэн бөгөөд бид Германд ийм арга хэмжээг анх удаа зохион байгуулж байгаа юм биш.  Бидэнд "Чингис хаан болон түүний үр удам", мөн "Хархорум" зэрэг олон сэдвээр үзэсгэлэн гаргаж ирсэн уламжлал бий. Ийм үзэсгэлэнг бид 1980-аад онд ч зохион байгуулж байсан туршлагатай. Тухайн үед Мюнхен болон Хильдесхайм хотод томоохон үзэсгэлэнг олны хүртээл болсон. Мөн 20 жилийн өмнө Бонн дахь ХБНГУ-ын Урлаг болон Үзэсгэлэнгийн танхим гээд манай улсдаа томоохон чухал үзэсгэлэнгийн төвд маш том үзэсгэлэн гарч байсан.
Харин 2026 онд зохион байгуулах энэхүү  Чингис хааны үзэсгэлэнд  бүх л талыг хамруулахаас гадна маш өргөн утга агуулгаар харуулахыг зорьсон. Өөрөөр хэлбэл, Чингис хааны үйл хэрэг өнөөдөр ямар утга учрыг илэрхийлж байгааг бүхэлд нь харуулахыг зорьж байна. Үзэгчдэд үнэхээр онцгой үзэсгэлэнг үзэх боломж бий болно гэж бодож байна. Нэлээд үнэ цэнтэй үзмэрүүд үзэгчдийн хүртээл болж тэдгээрийн дийлэнхийг “Чингис хаан”  үндэсний музейгээс аваачих юм. Үүнээс гадна Чингис хааны түүхэн дүрийг илүү сайн ойлгоход тус дөхөм болох олон шинэ санаа, түүхэн тайлбар, үзэл баримтлалыг танилцуулах болно. Тиймээс энэ үзэсгэлэн зөвхөн сонирхолтой үзмэрүүдийг толилуулаад зогсохгүй  дэлхийн түүхэнд маш том нөлөө үзүүлсэн нэгэн түүхэн хүний дүрийг түүхэн болон оюуны үүднээс тайлбарлан ойлгуулахыг зорино.
Би хувьдаа энэ нь маш сонирхолтой үзэсгэлэн болно гэж бодож байгаа. Аравдугаар сард болох нээлтийг тэсэн ядан хүлээж байна. Үзэсгэлэн өмнө нь Мюнхен, Хильдесхайм, Бонн хотууд, мөн Франц, Чех, Швейцарт хэрэгжүүлсэн төслүүдийн нэгэн адил олон улсын хэмжээнд анхаарал татахуйц болно хэмээн гэж найдаж байна.скачать dle 12.0