Булгутова Арюна: Дэлхийн II дайны үед буриад цэргийн монгол бичгээр бичсэн захидал манай тосгоны музейд байдаг

Үндэсний мэдээллийн МОНЦАМЭ агентлагийн “Хүмүүн бичиг” сониноос жил бүр  зохион байгуулдаг “Монголын сайхан бичигтэн” улсын уралдаан олон улсын чанартай болоод гурав дахь жилийнхээ нүүрийг үзэж байна.

29 дэх удаагийн уралдааны “Монгол туургатны болон бусад гадаад улсын иргэд, монгол бичигтнүүд” ангилалд 2-р байр эзэлсэн ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын Улаан-Үд хотын иргэн, уран бичээч Булгутова Арюнатай ярилцсаныг сонирхуулъя. Тэрбээр физикийн багш мэргэжилтэй бөгөөд энэ удаагийн уралдаанд хулсан бичлэгийн бүтээлээр оролцсон юм.

-Юуны түрүүнд, “Монголын сайхан бичигтэн-2025” олон улсын уралдаанд хэрхэн оролцохоор болсон тухайгаа хуваалцана уу?
-Би энэ уралдаанд хоёр дахь удаагаа оролцож байна. Анх удаагаа буюу “Монголын сайхан бичигтэн-2024” уралдаанд Б.Элбэгзаяа багшийн урилгаар оролцсон. Өнгөрсөн жил  “Монголын туургатны болон бусад гадаад улсын иргэд” ангилалд гуравдугаар байр эзэлсэн. Энэ жил мөн энэ ангилалдаа хоёрдугаар байрт орлоо.

-Та хэзээнээс эхлэн монгол бичиг сурч эхэлсэн бэ?
-2017 оноос эхлэн уран бичлэг сонирхож энэ чиглэлээр дагнах болсон. Үүнээс өмнө буюу 2016 онд монгол бичгээ үзэж, уншиж сурсан. Э.Ариунболд багш2017 онд Улаан-Үд хотод  сургалт зохион байгуулахад нь хамрагдсан. Багш маань Улаан-Үдэд тогтмол ирж сургалт явуулдаг байсан боловч ковидын улмаас нэг хэсэгтээ завсарласан. Цар тахлаас хойш багш маань сургалтаа үргэлжлүүлсэн.

-Яагаад монгол бичгийг тэгтлээ сонирхох болсон юм бол?
-Ер нь, би хүүхэд байхаасаа л монгол бичгийг их сонирхдог байсан. ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын Баргажнай аймагт төрж өссөн. Манай тосгоны музейд дэлхийн II дайны үед фронтод байлдаж явсан буриад цэргийн гэрийнхэндээ бичсэн захидал байдаг.

Хуучин монгол бичгээр бичсэн тэр захидал миний сонирхлыг ихэд татсан. Энэ бол бидний бичиг хэмээн тэр үед надад тайлбарлаж байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Монгол бичгээр бичсэн захидал яагаад ч юм ид шидийн юм шиг санагдаж  санаанаас маань гараагүй.

Хожим нь гэр бүлтэй болж, хүүхдүүдээ өсгөх гээд чөлөө зав муутай байсан. Хүүхдүүд маань том болсон хойно монгол бичиг сурч, түүнийгээ хөгжүүлэхээр шийдсэн. Манайд “Буриад соёл” нэртэй олон нийтийн байгууллага байдаг. Тус байгууллага анх Буриадад монгол бичгийн сургалтыг зохион байгуулж эхэлж, би түүнд нь хамрагдсан юм. Ташрамд дурдахад, Э.Ариунболд багш маань энэ  байгууллагын урилгаар Улаан-Үдэд ирж сургалт явуулсан.

-Монгол бичиг анх сурахад хэцүү байсан уу?
-Хэцүү байсан. Гэхдээ мартагдсан монгол үгсээ мэдэж авч сэргээсэн. Өөрөөр хэлбэл, миний эмээ, өвөө нарын хэрэглэж байсан үг хэллэгүүдийг мэдэж авсан. Хуучин монгол бичгээр дамжуулан эх хэлээ сэргээсэн гэсэн үг. Хэдийгээр сурахад амаргүй байсан ч маш сонирхолтой байсан гэдгийг хэлмээр байна. Нүд маань нээгдэж, үндэсний соёл бичгийн талааарх мэдлэг маань улам их тэлсэн. Хэсэг хугацаанд бидний хувьд хаалттай байсан ертөнц нээгдсэн. Одоо би монгол бичгээр бичсэн ном маш их уншдаг, орчин цагийн буриад хэл рүү тэднийгээ хөрвүүлдэг. Үндэсний хэл, соёлын талаар маш их зүйлийг мэдэж авсан. Түүнээс гадна буриад хэлний үгсийн сан маань баяжсан.

-Та Улаан-Үд хотод монгол бичгийн студи ажиллуулдаг. Хэдэн онд байгуулсан бэ?
-Э.Ариунболд багш маань  шавь нартаа  монгол бичгийн сургалт явуулдаг студи байгуулахыг зөвлөсөн. Энэ талаар өмнө нь ч бидэнд хэлдэг байсан л даа. “Одоо цаг нь болсон” хэмээн хэлсэн. Ингэж л бид Улаан-Үдийн төвд байр түрээсэлж студи байгуулж сургалтаа явуулж эхэлсэн.

-Буриадад монгол бичиг сурах сонирхолтой хүмүүс аль хэр олон байдаг вэ, сургалтаа хэрхэн явуулж байна вэ?
-Сүүлийн жилүүдэд манай буриадууд монгол бичиг ихэд сонирхох болсон. 1930-аад он хүртэл буриадын албан ёсны бичиг байсан гэдгийг та бүхэн сайн мэдэж байгаа. Тиймээс ч монгол бичиг сурах хүсэлтэй хүн нэлээд бий болсон. Хоёр сар үргэлжилдэг манай сургалтад монгол бичиг, дүрэм түүнээс гадна уран бичлэг заадаг. Сургалтыг маань хүмүүс маш их сонирхдог нь үүнтэй ч холбоотой байх.

-Та уран бичлэгийн олон улсын олон уралдаанд оролцож байсан. Энэ талаараа хуваалцаач?
-Манай ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын нийслэл Элстэй хотод болсон монгол бичгийн олон улсын үзэсгэлэнд бид оролцсон. Тус үзэсгэлэн жилд хоёр удаа буюу тав, есдүгээр сард болдог. Манай сургалтад хамрагдсан хүмүүс тус үзэсгэлэнд бүтээлээрээ оролцдог. Улаанбаатар хотод болдог “Мөнх тэнгэрийн бичиг” уралдаанд 2023 оноос хойш оролцож байна. Мөн  “Хүмүүн бичиг” сониноос зохион байгуулдаг энэ олон улсын уралдаанд ордог.

-ОХУ-ын Красноярск хотод болох олон улсын уран бичлэгийн үзэсгэлэнгийн тухайд... ?
-Дэлхийн уран бичлэгийн үзэсгэлэн гэдэг нэртэй. Түүнд Ази, Араб, Европын орнуудаас уран бичлэгийнхээ бүтээлээр оролцдог. Ирэх дөрөвдүгээр сард зохион байгуулахаар төлөвлөсөн байгаа. Би дөнгөж сая уг үзэсгэлэнд оролцох талаараа Буриадын Үндэсний музейн даргатай ярилцсан. Улаан-Үдэд очуут бэлтгэлээ хангах бодолтой байна.скачать dle 12.0