Ү.Сайнзаяа: Морин хуурыг хийл, төгөлдөр хуур шиг дэлхийн хөгжим болгохыг мөрөөддөг

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У. Хүрэлсүхийн зарлигаар БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы морин хуурч, судлаач, Япон улсын Токио Фүжи их сургуулийн дэд профессор Ү.Сайнзаяаг “Алтан гадас” одонгоор 2025 оны 12 дугаар сард шагнажээ. Түүнийг Улаанбаатар хотод саяхан ирж шагналаа гардаж авсны дараа хэдэн хором хөөрөлдөв.Тэрбээр, “Монгол хүнийг морин хуургүйгээр төсөөлшгүй юм. Хөгжим бол хил хязгааргүй. Дэлхийн хаана ч морин хуурыг эгшиглүүлж түүний уран тансаг хөг, өнгийг мэдрүүлэхийг зорьдог. Тиймээс Японы хаана ч явсан морин хуураа үүрээд, сурталчлахыг боддог доо” хэмээн сэтгэгдлээ хуваалцав.

-Морин хуур хөгжмийг хэзээнээс сонирхож эхэлсэн бэ. Юу нь таны сэтгэлийг татав?

-Би морин хуур хөгжмийг 25 жилийн өмнөөс сонирхож эхэлсэн. Би Өвөр Монголын Хорчины тал нутагт төрж, морин дэл дээр өссөн хүн. Тиймээс багаасаа л морин хуур хөгжимд дуртай байлаа. Хөх хотын Өвөр Монголын урлагийн их сургуулийн морин хуурын ангид орж багын мөрөөдлөө биелүүлсэн юм. Тэгэхдээ“Японы хөгжмийн түүх”-тэй анх удаа танилцаж, тухайн үед Азийн хөгжмийн ертөнцийг тэргүүлж байсан Японы дуу хөгжмийн өнгө аяс, хэв маягт гүнзгий татагдан дурлаж тэнд очих сэдлийг өдөөсөн болов уу.

Ингээд 1999 онд их сургуулиа төгсөөд Токиод 2000 оны дөрөвдүгээр сард очсон. Тэнд япон хэл сурч магистрын зэрэг хамгаалан, дараа нь Токиогийн  хөгжмийн их сургууль, Фүжигийн их сургууль зэрэг бага, дунд болон их, дээд сургуулиудад одоог хүртэл морин хуурын хичээл зааж байна даа. Тухайлбал, Япон улсын бага сургуулийн 2-р ангийн хэл бичгийн сурах бичигт“Сүхийн цагаан морь”хэмээх өгүүллэг бий. Энэхүү өгүүллэгт тал нутгийн хүү Сүх болон түүний хайртай цагаан морь болон морин хуурын үүсэл гарлын тухай дурддаг. Энэ үлгэрийг япон хүүхдүүдэд бодитоор морин хуурын аялгууг мэдэрч сонсгохын тулд минийзохиож хуурдсан морин хуурын аялгуут бүтээлийг хавсаргасан байдаг.  


-Морин хуур япон үндэстний хөгжмийн зэмсэг биш атал яагаад бага сургуулийн сурах бичигтээ багтааж онцолж байгаа нь сонирхол татаж байна?

-Ер нь япончууд Чингисийн үеийн түүхээс эхлээд  монгол үндэстний соёлыг их сонирхдог. Тиймээс дунд сургуулийн сурах бичигт морин хуурын тухай дурдсан учраас япончууд илүү их мэддэг болсон болов уу. Миний бие жил бүр  Японы олон хот, суурин дахь бага сургуулиудад уригдан очиж, одоогоор тус улсын 100 гаруй бага сургуулийн сурагчдад морин хуурын тухай, түүний гоо сайхныг танилцуулж ирлээ. Морин хуурын тухай ойлголтыг зөвхөн зурагтай ном, сурах бичгээр дамжуулан авч байсан хүүхдүүд морин хуурын амьд дуугаралтыг сонсоод ёстой алмайрч биширцгээдэг дээ.

-Ингэхэд хаа байсан Японд байгаа өвөр монгол хүнийг онцлон “Алтан гадас” одонгоор шагнах болсны учир шалтгаан юу юм бол?

-Монгол бол эх газрын орон. Тэгэхээр хуурай газрын модоор хийсэн морин хуур Японы чийглэг уур амьсгалд олигтой дуугардаггүй тал бий. Тиймээс тэнд ургадаг модоор хийвэл илүү дуугарах байх гэсэн бодол төрж сакура болон хулс модоор морин хуурын их биеийн царыг том, өргөн, ишийг нь илүү урт хийж үзсэн. Их аятайхан болсон гэж хөгжим судлаачид үнэлсэн.
Мөн дуугаралтад нь хиймэл оюун ухаан ашиглан задлан шинжилгээ хийж эрдэм шинжилгээний өгүүлэл гаргасан. Морин хуур хөгжмийг симфони оркестртой хамт тоглоход хэт нарийхан, хийл хөгжим шиг дуугардаг. Ингэхээр нь хагас тонноор өнгийг нь доошлуулж хөгийг нь тэнцүүлэхээр илүү гоё өтгөн өнгөөр дуугарч найрал хөгжимтэй илүү уусаж өгч байгаа юм.
2025 онд энэхүү онол аргачлалын дагуу морин хуураа хийсэн нь хөгжмийн мэргэжилтнүүдээс морин хуурын дуугаралт болон хийцэд инновац хийсэн байна гэж үнэлэгдэн Осакагийн хөгжмийн яармагт урилгаар оролцсон. Дэлхийд хөгжмийн зэмсгийн үйлдвэрлэлээрээ алдартай Японы Ямаха компанитай энэхүү шинэчилж бүтээсэн морин хуурын үйлдвэрлэлийн талаар хамтарч ажиллах тухай ярилцаж байна. Морин хуурын хөгжилд оруулж буй өчүүхэн хувь нэмрийг минь манай Морин хуурын төв, Монгол Улсын төр засаг өндрөөр үнэлсэн болов уу гэж сэтгэл дотроо чанад талархаж цаашид улам ихийг хийж бүтээх урам зоригийг минь бадрааж байна.
Дэлхийн бүх хүн төрөлхтөн найман настай балчираас 80 настай өтгөс хүртэл морин хуурын аялгууг сонсож сэтгэлийн тайтгарал, баяслыг олж аваасай гэдэг үүднээс ийн инновац хийсэн бөлгөө. скачать dle 12.0