“Амаргүй” Д.Амарбаясгалангийн амаргүй нүүдэл
УИХ-ын 126 гишүүнииг А-Я хүртэл нэрсийн дарааллаар сонгогч олонд фельетон хөргөөр хүргэж эхэлсэн. Энэ удаад Завхан, Говь-Алтай, Ховд, Увс аймаг буюу УИХ-ын сонгуулийн хоёрдугаар тойргоос 52.6 хувийн санал, 74,199 сонгогчийн саналаар УИХ-ын гишүүн болсон Д.Амарбаясгалан эрхмийн тухай онцолж байна.
“АМАРГҮЙ” Д.АМАРБАЯСГАЛАНГИЙН АМАРГҮЙ НҮҮДЭЛ
Улс төрийн хүрээнд Д.Амарбаясгаланг “МАН-ын залуу үеийн том стартегич” гэж хэлдэг. Нөгөө талаар “Эрчээрээ цааш явсан бол аймшгийн дарангуйлагч болох байв” гэдэг. Мөн “Амаргүй хүн дээ” ч гэдэг. Миний хувьд цааш саадгүй явсан бол хослуулахгүй бол улс төрд ганц мориор газар хороох биш гэж боддог. Нөхөр өөрөө ч харуулсан. Гэхдээ “Чамгүй стратегич” гэдэгтэй санал нийлнэ.
Д.Амарбаясгалан “Бор тээг”-ээр боолгоогүй бол өдийд бүхний эзэн болчихсон байх шүү. Ёстой л олны таамаглаж байгаагаар “Аймшгийн дарангуйлагч” болчихсон байх юм болов уу. Эсвэл хэтийн стратегиа боловсруулчихсан ажиглаж суух байсан болов уу. Үнэнийг хэлэхэд түүнд хуучны ЗХУ-ын КГБ буюу Улсыг аюулаас хамгаалах хорооны ажилтны шинж төрх байдаг шүү. Бүр нэг.
Түүнийг Б.Энхбаяр сайд өнгөрөгч намраас “Бор тээг”-тэй холбоод сүйд хийчихээр байсан чинь өнөөх орд газрыг нь эдийн засгийн эргэлтэд оруулах тендерийг Төрөөс зарлачихлаа. Хэрэв Д.Амарбаясгалантай холбоотой бол юунд ингэх билээ. Тэр орд газраас олон арван сая ам.доллар авчихсан бол өдийд ялаа аваад бараг гараад ирэх хугацаа өнгөрлөө ш дээ. Тэгэхээр намынх нь ах нар, зарим өс санагчид нь дарж авахын тулд “Бор тээг” гэсэн зохиол бичсэн байж болох юм. Дүү ч хэт өндөр авчих гээд айлгаад байсан тал бий, бий. Хорчин ч хүн дээ.
Түүнийг “намнах” гэсэн нь анхнаасаа илт байсан л даа. Бүр намаасаа хөөчихсөн. Цагтаа маш том хүрээлэлд байсан Д.Амарбаясгаланг намаасаа хөөх шийдвэрийг сонссон Бага хурлын гишүүд алга нижигнүүлж байгааг бол ойлгоогүй. Уг нь МАН хэмээх мангасыг гурван сонгуульд ялалтын тавцанд зогсоож чадсан хүн. Олон ч хүнийг ар өвөртөө чирч тэжээсэн. Гэтэл унасан дээр нь улам дэвсэж орхисон. Гэвч “Амаргүй” Амараагийн цаадхи нүүдлийг орон нутгаас цугларсан хурлын гишүүд хэрхэн мэдэх билээ. Индэр дээрх дарга нар ч гадарлаагүй байж мэднэ.
Тиймээс тэр УИХ-ын даргын индэр, Ах намын хоймроос ямар ч асуудалгүй явчихсан. МАН дотор байгаа олон булхай луйврыг цээжнийхээ хойморт хадгалаад явсан. Түүний ар талд парламентад сууж байгаа тангараг өргөсөн үнэнч “цэргүүд” нь ч сэтгэл зүйн хувьд дэмжсэн байж таарна. Дэмжсэн учраас л Г.Занданшатарын Засгийн газар ганхаж, улмаар унасан юм шүү дээ.
Түүнээс бус АН-ынхан, О.Цогтгэрэл бойкот хийгээд унагаачихсан хэрэг огт биш. Харин Д.Амарбаясгалан АН-ын хүчийг ямар ч тохиролцоогүйгээр өөртөө эргүүлчихсэн. Ийм л нүүдэл хийсэн. Ийнхүү шинэ Ерөнхий сайд, шинэ УИХ-ын дарга томилох процесс бас л түүнгүйгээр явахгүй гэдгийг тэр мэдэж байсан учраас дараагийнхаа нүүдлийг хийж, Ерөнхийлөгчтэй хүртэл тохиролцоонд орсон гэхээр яах аргагүй нүүдэл нүүдлийн цаадхийг харж чадаж байгаа биз.
Тохиролцсон учраас л Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаас “дайсан” Б.Энхбаярыгаа зайлуулж, өөрийн торгон түрүүч С.Амарсайханыг томилуулчихсан. Мөн Цахим хөгжил, инноваци, харилцаа холбооны сайдаар Ч.Номинг томилуулчихлаа. Одоо түүнд буцах зам байхгүй. Юу юугүй “дээлээ нөмрөх” гэж байсан нөхөр гэнэтхэн Засгийн газрын томилгоонд оролцоод байгаагийн цаана маш том нүүдэл бий.
Улс төрийн амьдралын хувьд нэлээд амаргүй л ирээдүй тосон уулзана гэж таамаглаж байсныг тэр өөрөөр эргүүлчихлээ. Үнэнийг хэлэхэд тэр өндөр дээд суудалд байгаа ах нарынхаа үгээр л явах байсан ч шазуур зуусаар байгаад өөрийгөө унагаачихав уу гэж хардаг. Ямар сайндаа л нутгийнх нь нэрт яруу найрагч Тоомойн Очирхүүгийн “Засагт ханы хөх харчууд шүлэгт
“Засагт ханы хөх харчууд зангаа тавихгүй шаралхуу
Завилж суусан хойноо зайгаа тавихгүй шазруун
Угшил түүхийг яривал Хаан гэрсэнзийн овог
Унасан хүлгийг нь яривал хар азаргын домог” гэдэг дээ. Үүн лугаа шазуур зууж шаралхаж байсан нь их нам дор унах шалтгаан болчихсон байх. Улс төрд эргэж босох амаргүй ч тэр одоо өгсөх болов уу
Гэхдээ түүний нүүдэл дунд буруу нүүсэн алдаа бий, бий. Өнгөрөгч сонгуулиар Шинэ хоршоо хөдөлгөөн өрнүүлж, Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хууль санаачилж гээд нэлээд хөдөлгөөн оруулж сонгуульдсан. Үнэнийг хэлэхэд эдийн засаг тааруу байхад нэг их наяд шахам төгрөгийн зээл тараасан, Гаалийн албан татвар чөлөөлж байна гээд газар тариалангийнхаа салбарыг татаж унагаасан буруу нүүдлээ тэр засаж чадах уу гэдэг асуудал тосон уулзана. Энэ л хэцүү.
Ингэхдээ Алтай нутгийнхаа хоёр ахыг замаасаа зайлуулсан гэх шошгыг түүнд наах болсон. Энэ тухай Ш.Раднаасэд өөрөө ч ярина лээ. Гэхдээ хардлага ч байж болох, үнэнч байж болох хоёр салаа утга агуулаад үлдэнэ. Нотлох боломжгүй нүүдэл хийчихсэн байхыг ч үгүйсгэхгүй. Тэр зэргийн “найр” хийж мэдэх хүн.
Ийм нэгэн замаар шазуур зууж яваа нөхөр хорин хэдэн настайдаа буюу 2008-2020 он хүртэл НИТХ-ын төлөөлөгчөөр улс төрийнхөө карьерыг эхлүүлж, тэргүүлэгч, бүлгийн даргаар ажиллаж байв. Харин 2015 онд МАН-ын сонгууль хариуцсан Нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад тухайн үеийн МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбат УИХ-ын гишүүн, сайд болон өгсөхөд МАН-ын гал тогоог барьж үлдсэн хүн. Мөн давхар Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга болж, олон сонгуульд ялалтын туг хатгасан шагналдаа УИХ-ын даргын суудалд заларсан гээд ярих юмтай л улстөрч.
Д.Амарбаясгаланд муу чанар бий байх, гэхдээ нэг сайн чанар бий. Тэр нь бусад шиг индэр дээр уриа хашгирч, камерын өмнө дүр эсгээд байдаггүй. Сонгуулийн санал хаанаас ирэхийг, хаана алдах гэх мэт судалгааг ном болгож, аль үед засаглал ганхах, эрсдэл үүсэхийг урьдчилж харж чаддаг ялалтын стратегич юм болов уу гэдгийг МАН-ын сонгуулийн хэд хэдэн ялалтаас харагдана лээ.
Удам угшил татвал түүний эцэг Д.Дашзэгвэ социалист нийгмийн үед нэгдэл нийгэм босголцон, хоршооллын дарга явсан төдийгүй аймгийн намын үүрийн даргаар ажиллаж байсан гэхээр бас нэгийг өгүүлнэ. Босоо тоглолцооны дагуу хот хүрээ, сум суурингүй нам гэх “хадны мангаа” чинь бүхий л зүйлийг зохицуулж байв даа.
Тэр өөрөө бол алс баруун Алтайд төрж өсөөд ШУТИС-ийн Холбоо мэдээллийн технологийн сургууль, МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургууль тус тус дүүргэсэн, жинхэнэ унаган монгол боловсролтой нөхөр. Ажил хөдөлмөр гэвэл өдгөө ахынхаа эзэмшиж буй "Соёмбо принтинг" компанийн ерөнхий менежер, захирлаар гараагаа эхлүүлж, улмаар "Монгол шуудан" ТӨХК-ийн Маркетинг төлөвлөлтийн газрын даргаар ажиллаж байгаад МАН-ын Хэрэг эрхлэх газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга болсон түүхтэй. Ийм нэг идэрхэн улстөрч ихэд залуугаасаа өндөр авсан ч маш нам дор газардаж байгаа нь тийм ч тааламжтай зүйл биш.
Одоо Д.Амарбаясгалан гэх улстөрчийн амаргүй нүүдлүүдийг харах л үлдлээ. Тэр нэг л буруу нүүвэл эргэж зөв нүүдэл олж харахгүй гэдгийг дуулгах байна. Гэхдээ “Амаргүй” Амараа амаргүй л нүүдэл хийж таарна.
С.Ууганбаяр
“АМАРГҮЙ” Д.АМАРБАЯСГАЛАНГИЙН АМАРГҮЙ НҮҮДЭЛ
Улс төрийн хүрээнд Д.Амарбаясгаланг “МАН-ын залуу үеийн том стартегич” гэж хэлдэг. Нөгөө талаар “Эрчээрээ цааш явсан бол аймшгийн дарангуйлагч болох байв” гэдэг. Мөн “Амаргүй хүн дээ” ч гэдэг. Миний хувьд цааш саадгүй явсан бол хослуулахгүй бол улс төрд ганц мориор газар хороох биш гэж боддог. Нөхөр өөрөө ч харуулсан. Гэхдээ “Чамгүй стратегич” гэдэгтэй санал нийлнэ.
Д.Амарбаясгалан “Бор тээг”-ээр боолгоогүй бол өдийд бүхний эзэн болчихсон байх шүү. Ёстой л олны таамаглаж байгаагаар “Аймшгийн дарангуйлагч” болчихсон байх юм болов уу. Эсвэл хэтийн стратегиа боловсруулчихсан ажиглаж суух байсан болов уу. Үнэнийг хэлэхэд түүнд хуучны ЗХУ-ын КГБ буюу Улсыг аюулаас хамгаалах хорооны ажилтны шинж төрх байдаг шүү. Бүр нэг.
Түүнийг Б.Энхбаяр сайд өнгөрөгч намраас “Бор тээг”-тэй холбоод сүйд хийчихээр байсан чинь өнөөх орд газрыг нь эдийн засгийн эргэлтэд оруулах тендерийг Төрөөс зарлачихлаа. Хэрэв Д.Амарбаясгалантай холбоотой бол юунд ингэх билээ. Тэр орд газраас олон арван сая ам.доллар авчихсан бол өдийд ялаа аваад бараг гараад ирэх хугацаа өнгөрлөө ш дээ. Тэгэхээр намынх нь ах нар, зарим өс санагчид нь дарж авахын тулд “Бор тээг” гэсэн зохиол бичсэн байж болох юм. Дүү ч хэт өндөр авчих гээд айлгаад байсан тал бий, бий. Хорчин ч хүн дээ.
Түүнийг “намнах” гэсэн нь анхнаасаа илт байсан л даа. Бүр намаасаа хөөчихсөн. Цагтаа маш том хүрээлэлд байсан Д.Амарбаясгаланг намаасаа хөөх шийдвэрийг сонссон Бага хурлын гишүүд алга нижигнүүлж байгааг бол ойлгоогүй. Уг нь МАН хэмээх мангасыг гурван сонгуульд ялалтын тавцанд зогсоож чадсан хүн. Олон ч хүнийг ар өвөртөө чирч тэжээсэн. Гэтэл унасан дээр нь улам дэвсэж орхисон. Гэвч “Амаргүй” Амараагийн цаадхи нүүдлийг орон нутгаас цугларсан хурлын гишүүд хэрхэн мэдэх билээ. Индэр дээрх дарга нар ч гадарлаагүй байж мэднэ.
Тиймээс тэр УИХ-ын даргын индэр, Ах намын хоймроос ямар ч асуудалгүй явчихсан. МАН дотор байгаа олон булхай луйврыг цээжнийхээ хойморт хадгалаад явсан. Түүний ар талд парламентад сууж байгаа тангараг өргөсөн үнэнч “цэргүүд” нь ч сэтгэл зүйн хувьд дэмжсэн байж таарна. Дэмжсэн учраас л Г.Занданшатарын Засгийн газар ганхаж, улмаар унасан юм шүү дээ.
Түүнээс бус АН-ынхан, О.Цогтгэрэл бойкот хийгээд унагаачихсан хэрэг огт биш. Харин Д.Амарбаясгалан АН-ын хүчийг ямар ч тохиролцоогүйгээр өөртөө эргүүлчихсэн. Ийм л нүүдэл хийсэн. Ийнхүү шинэ Ерөнхий сайд, шинэ УИХ-ын дарга томилох процесс бас л түүнгүйгээр явахгүй гэдгийг тэр мэдэж байсан учраас дараагийнхаа нүүдлийг хийж, Ерөнхийлөгчтэй хүртэл тохиролцоонд орсон гэхээр яах аргагүй нүүдэл нүүдлийн цаадхийг харж чадаж байгаа биз.
Тохиролцсон учраас л Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаас “дайсан” Б.Энхбаярыгаа зайлуулж, өөрийн торгон түрүүч С.Амарсайханыг томилуулчихсан. Мөн Цахим хөгжил, инноваци, харилцаа холбооны сайдаар Ч.Номинг томилуулчихлаа. Одоо түүнд буцах зам байхгүй. Юу юугүй “дээлээ нөмрөх” гэж байсан нөхөр гэнэтхэн Засгийн газрын томилгоонд оролцоод байгаагийн цаана маш том нүүдэл бий.
Улс төрийн амьдралын хувьд нэлээд амаргүй л ирээдүй тосон уулзана гэж таамаглаж байсныг тэр өөрөөр эргүүлчихлээ. Үнэнийг хэлэхэд тэр өндөр дээд суудалд байгаа ах нарынхаа үгээр л явах байсан ч шазуур зуусаар байгаад өөрийгөө унагаачихав уу гэж хардаг. Ямар сайндаа л нутгийнх нь нэрт яруу найрагч Тоомойн Очирхүүгийн “Засагт ханы хөх харчууд шүлэгт
“Засагт ханы хөх харчууд зангаа тавихгүй шаралхуу
Завилж суусан хойноо зайгаа тавихгүй шазруун
Угшил түүхийг яривал Хаан гэрсэнзийн овог
Унасан хүлгийг нь яривал хар азаргын домог” гэдэг дээ. Үүн лугаа шазуур зууж шаралхаж байсан нь их нам дор унах шалтгаан болчихсон байх. Улс төрд эргэж босох амаргүй ч тэр одоо өгсөх болов уу
Гэхдээ түүний нүүдэл дунд буруу нүүсэн алдаа бий, бий. Өнгөрөгч сонгуулиар Шинэ хоршоо хөдөлгөөн өрнүүлж, Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хууль санаачилж гээд нэлээд хөдөлгөөн оруулж сонгуульдсан. Үнэнийг хэлэхэд эдийн засаг тааруу байхад нэг их наяд шахам төгрөгийн зээл тараасан, Гаалийн албан татвар чөлөөлж байна гээд газар тариалангийнхаа салбарыг татаж унагаасан буруу нүүдлээ тэр засаж чадах уу гэдэг асуудал тосон уулзана. Энэ л хэцүү.
Ингэхдээ Алтай нутгийнхаа хоёр ахыг замаасаа зайлуулсан гэх шошгыг түүнд наах болсон. Энэ тухай Ш.Раднаасэд өөрөө ч ярина лээ. Гэхдээ хардлага ч байж болох, үнэнч байж болох хоёр салаа утга агуулаад үлдэнэ. Нотлох боломжгүй нүүдэл хийчихсэн байхыг ч үгүйсгэхгүй. Тэр зэргийн “найр” хийж мэдэх хүн.
Ийм нэгэн замаар шазуур зууж яваа нөхөр хорин хэдэн настайдаа буюу 2008-2020 он хүртэл НИТХ-ын төлөөлөгчөөр улс төрийнхөө карьерыг эхлүүлж, тэргүүлэгч, бүлгийн даргаар ажиллаж байв. Харин 2015 онд МАН-ын сонгууль хариуцсан Нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад тухайн үеийн МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбат УИХ-ын гишүүн, сайд болон өгсөхөд МАН-ын гал тогоог барьж үлдсэн хүн. Мөн давхар Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга болж, олон сонгуульд ялалтын туг хатгасан шагналдаа УИХ-ын даргын суудалд заларсан гээд ярих юмтай л улстөрч.
Д.Амарбаясгаланд муу чанар бий байх, гэхдээ нэг сайн чанар бий. Тэр нь бусад шиг индэр дээр уриа хашгирч, камерын өмнө дүр эсгээд байдаггүй. Сонгуулийн санал хаанаас ирэхийг, хаана алдах гэх мэт судалгааг ном болгож, аль үед засаглал ганхах, эрсдэл үүсэхийг урьдчилж харж чаддаг ялалтын стратегич юм болов уу гэдгийг МАН-ын сонгуулийн хэд хэдэн ялалтаас харагдана лээ.
Удам угшил татвал түүний эцэг Д.Дашзэгвэ социалист нийгмийн үед нэгдэл нийгэм босголцон, хоршооллын дарга явсан төдийгүй аймгийн намын үүрийн даргаар ажиллаж байсан гэхээр бас нэгийг өгүүлнэ. Босоо тоглолцооны дагуу хот хүрээ, сум суурингүй нам гэх “хадны мангаа” чинь бүхий л зүйлийг зохицуулж байв даа.
Тэр өөрөө бол алс баруун Алтайд төрж өсөөд ШУТИС-ийн Холбоо мэдээллийн технологийн сургууль, МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургууль тус тус дүүргэсэн, жинхэнэ унаган монгол боловсролтой нөхөр. Ажил хөдөлмөр гэвэл өдгөө ахынхаа эзэмшиж буй "Соёмбо принтинг" компанийн ерөнхий менежер, захирлаар гараагаа эхлүүлж, улмаар "Монгол шуудан" ТӨХК-ийн Маркетинг төлөвлөлтийн газрын даргаар ажиллаж байгаад МАН-ын Хэрэг эрхлэх газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга болсон түүхтэй. Ийм нэг идэрхэн улстөрч ихэд залуугаасаа өндөр авсан ч маш нам дор газардаж байгаа нь тийм ч тааламжтай зүйл биш.
Одоо Д.Амарбаясгалан гэх улстөрчийн амаргүй нүүдлүүдийг харах л үлдлээ. Тэр нэг л буруу нүүвэл эргэж зөв нүүдэл олж харахгүй гэдгийг дуулгах байна. Гэхдээ “Амаргүй” Амараа амаргүй л нүүдэл хийж таарна.
С.Ууганбаяр






