The Diplomat: Монголын цахим засаглалын үйлчилгээ авлигыг эцэслэх зорилготой
Монголын цахим засаглал нь ОХУ, БНХАУ хэмээх хоёр том хөрш орны цахим үйл ажиллагааны сүрэнд голчлон дарагдсаар ирсэн сэдэв юм. Гэвч коронавирусний цар тахал нь Монгол Засгийн газарт хэдийн хөгжүүлэх ёстой байсан дижитал засаглалаа хөгжүүлэхэд давуу талыг олгожээ.
“E-Mongolia” хэмээн нэрлэсэн Монголын цахим засаглалын үйлчилгээ нь төрийн үйлчилгээг сайжруулах, үр өгөөжтэй байдлыг асар ихээр нэмэгдүүлэхээс гадна зарим тохиолдолд төрийн үйлчилгээнд саад учруулдаг, урт хугацааны турш бугшсаар ирсэн хүнд суртал, “арын хаалгыг” арилгахад хувь нэмрээ оруулах юм.
Монгол Улс сүүлийн 10 жилд цахим засаглалын олон ололт амжилтыг гарсан. НҮБ-ын Цахим засаглалын хөгжлийн индексийн үзүүлэлтээс үзэхэд, 2003 онд Монгол Улс 0.343 оноо авч, НҮБ-ын 193 орноос 103 дугаарт жагсаж байсан бол АНУ нэгдүгээрт /0.9271/, Сингапур 12 дугаарт /0.7463/, БНСУ 13 дугаарт /0.7441/ бичигдэж байжээ. Харин 2020 он гэхэд, Монгол Улс ихээхэн ахиц үзүүлж, 0.6437 оноотойгоор 92 дугаарт жагсах болжээ. Мөн бусад улс орны удирдагчид солигдсонтой холбоотойгоор Дани 0.9758 оноогоор АНУ-ыг гүйцэж түрүүлсэн бол БНСУ хоёрдугаарт /0.9560/, Сингапур 11 дүгээрт /0.9150/ жагсаж байна.
Хөгжингүй болон хөгжиж буй орнуудын аль алинд цахим засаглалыг хөгжүүлж буйг эдгээр үзүүлэлт харуулж байна. Монгол Улс ч мөн цахим засаглал руу шилжих үйл явцаас хоцроогүй юм. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж /2009-2017/ бүрэн эрхийнхээ хугацаандаа Засгийн газрын зардлыг олон нийтэд ил болгох “Шилэн данс”-ыг танилцуулсан юм. Хэдийгээр уг арга хэмжээ нь Засгийн газрын агентлагууд бусдынхаа санхүүгийн нөхцөлийг хянахад тусалсан боловч олон нийтийн сонирхолд төдийлөн нийцээгүй байна.
Монголын бодлого боловсруулагчид цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлэхдээ 1.3 сая хүн амтай жижиг улс болох Эстони /цахим засаглалын индексээрээ гуравдугаарт жагссан/, 5.7 сая хүн амтай Сингапурын туршлагыг загвар болгон судалжээ. Хэдийгээр Монголд цахим засаглал хөгжиж байгаа боловч өндөр үзүүлэлттэй орнуудын ард бичигдсэн хэвээр байна.
Эстонийн Засгийн газрын Мэдээлэл технологийн газрын дарга Сийм Сиккутын мэдээлснээр, жижиг улс орнуудын хувьд цахим засаглалыг хөгжүүлэхэд харилцаа холбоо, зохион байгуулалт, Засгийн газрын бизнесийн загварын өөрчлөлт чухал байдаг ажээ. “Харилцаа холбоо нь бүс нутгуудыг холбож, дижитал хуваагдлыг бууруулдаг бөгөөд Монгол Улс үүнийг авч үзэх шаардлагатай аж. Төрийн үйлчилгээний зохион байгуулалт нь давхцаж болохгүйгээс гадна Засгийн газар хэт олон агентлагтай үед цахим засаглал үр дүнгүй болдог байна. Хамгийн сүүлд, Засгийн газрын бизнесийн загварыг өөрчилснөөр Монгол, Эстони зэрэг жижиг улс орнуудын хувьд инновац, хөрөнгө оруулалтаас хамаарах боломжтой ажээ.
3.3 сая хүн амтай Монгол Улсад хотын оршин суугчдын тоо нэмэгдэж буй нь цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлэхэд мөн түлхэц болжээ. 2020 оны байдлаар, Монголын хүн амын гуравны хоёр нь “Facebook”, “Twitter”, “LinkedIn”, “Instagram” зэрэг нийгмийн сүлжээг хэрэглэж байна. Мөн нийгмийн сүлжээний нөлөө нэмэгдэж буйг 2017 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр “60 тэрбумын хэрэг” хэмээх өндөр албан тушаалтнуудын авлигын хэрэгтэй холбоотой мэдээллийг “Facebook” нийгмийн сүлжээгээр шууд дамжуулсан нь сонгуулийн үйл ажиллагаанд саад учруулснаас харагдаж байна. Хүн амын цахим сүлжээний хэрэглээ өндөр байх нь цахим засаглалын эрэлтийг нэмэгдүүлдэг ажээ.
2019 онд Монгол Улсын Засгийн газар 73 дугаар тогтоолоор “Цахим засаглалын үндэсний хөтөлбөр”-ийг баталжээ. Уг хөтөлбөрийн гол зорилго нь хэдийн бий болсон цахим засаглалын бүтцийг төрийн байгууллагуудад болон практикт нэвтрүүлэх юм. Энэхүү бодлого нь цахим орчин, мэдээллийн технологи, инновацыг ашиглан төрийн үйлчилгээг түргэсгэх, ажлыг хөнгөвчлөх, агентлагуудын хүнд суртлыг арилгахад оршино. Одоогийн Засгийн газрын 2020-2024 оны Үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд “E-Mongolia” үйлчилгээний хэрэгжилт багтаж байгаа бөгөөд олон нийт 2020 оны 10 дугаар сарын 1-нээс 182 үйлчилгээг авах боломжтой болох ажээ.
Цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлж буй нь олон нийтэд олон жилийн турш чирэгдэл учруулсан авлига, хээл хахуулийн асуудлыг эцэслэх зорилготой ажээ. Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрын дарга Б.Болор-Эрдэнийн мэдээлснээр, “E-Mongolia” үйлчилгээг нэвтрүүлэхэд шилжилтийн үе маш чухал аж. Учир нь дижитал хуваагдал буюу хүмүүс цахим орчноос шаардлагатай мэдээллээ авч чаддаг болон чаддаггүйгээрээ ялгарсан хэвээр байгаа тул зарим хүний хувьд тодорхой хугацаа шаардагдах төлөвтэй байгаа ажээ. Харин шилжилтийн үе дуусах 2021 оны эхнээс “E-Mongolia” 492 үйлчилгээтэй болж, хүрээгээ тэлэхээр төлөвлөжээ. “Мөн олон нийт бичиг баримтаа байршуулах, илгээх, хянах боломжтой болж, ялангуяа “COVID-19” халдвар тархсан энэ үед төрийн үйлчилгээг дараалалд зогсохгүйгээр авах боломж бүрдэх юм.
Мөн Монголын цахим засаглалд нийгмийн аюулгүй байдлыг сайжруулахын тулд нүүр царай таних технологийг нэвтрүүлэх талаар мөн тусгажээ. 2021 он гэхэд Улаанбаатарт нүүр царай таних 6822 камерыг байршуулах төлөвтэй байна.
Хэдийгээр “E-Mongolia” төрийн үйлчилгээг шинэчилж, түргэвчлэхийг зорьж байгаа боловч зарим мэргэжилтэн хууль эрх зүйтэй холбоотой асуудлуудад санаа зовниж байгаа ажээ. Цахим хуулийн мэргэжилтэн Л.Галбаатарын мэдээлснээр, нүүр царай таних технологийг нэвтрүүлэхэд шийдвэрлэх, бэлтгэх, хэрэгжүүлэх шаардлагатай хууль зүйн асуудлууд бий бөгөөд одоогоор хөгжүүлж буй технологиудын доголдол нь хүний эрхийн асуудалтай холбогдож болзошгүй ажээ.
“E-Mongolia” хэмээн нэрлэсэн Монголын цахим засаглалын үйлчилгээ нь төрийн үйлчилгээг сайжруулах, үр өгөөжтэй байдлыг асар ихээр нэмэгдүүлэхээс гадна зарим тохиолдолд төрийн үйлчилгээнд саад учруулдаг, урт хугацааны турш бугшсаар ирсэн хүнд суртал, “арын хаалгыг” арилгахад хувь нэмрээ оруулах юм.
Монгол Улс сүүлийн 10 жилд цахим засаглалын олон ололт амжилтыг гарсан. НҮБ-ын Цахим засаглалын хөгжлийн индексийн үзүүлэлтээс үзэхэд, 2003 онд Монгол Улс 0.343 оноо авч, НҮБ-ын 193 орноос 103 дугаарт жагсаж байсан бол АНУ нэгдүгээрт /0.9271/, Сингапур 12 дугаарт /0.7463/, БНСУ 13 дугаарт /0.7441/ бичигдэж байжээ. Харин 2020 он гэхэд, Монгол Улс ихээхэн ахиц үзүүлж, 0.6437 оноотойгоор 92 дугаарт жагсах болжээ. Мөн бусад улс орны удирдагчид солигдсонтой холбоотойгоор Дани 0.9758 оноогоор АНУ-ыг гүйцэж түрүүлсэн бол БНСУ хоёрдугаарт /0.9560/, Сингапур 11 дүгээрт /0.9150/ жагсаж байна.
Хөгжингүй болон хөгжиж буй орнуудын аль алинд цахим засаглалыг хөгжүүлж буйг эдгээр үзүүлэлт харуулж байна. Монгол Улс ч мөн цахим засаглал руу шилжих үйл явцаас хоцроогүй юм. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж /2009-2017/ бүрэн эрхийнхээ хугацаандаа Засгийн газрын зардлыг олон нийтэд ил болгох “Шилэн данс”-ыг танилцуулсан юм. Хэдийгээр уг арга хэмжээ нь Засгийн газрын агентлагууд бусдынхаа санхүүгийн нөхцөлийг хянахад тусалсан боловч олон нийтийн сонирхолд төдийлөн нийцээгүй байна.
Монголын бодлого боловсруулагчид цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлэхдээ 1.3 сая хүн амтай жижиг улс болох Эстони /цахим засаглалын индексээрээ гуравдугаарт жагссан/, 5.7 сая хүн амтай Сингапурын туршлагыг загвар болгон судалжээ. Хэдийгээр Монголд цахим засаглал хөгжиж байгаа боловч өндөр үзүүлэлттэй орнуудын ард бичигдсэн хэвээр байна.
Эстонийн Засгийн газрын Мэдээлэл технологийн газрын дарга Сийм Сиккутын мэдээлснээр, жижиг улс орнуудын хувьд цахим засаглалыг хөгжүүлэхэд харилцаа холбоо, зохион байгуулалт, Засгийн газрын бизнесийн загварын өөрчлөлт чухал байдаг ажээ. “Харилцаа холбоо нь бүс нутгуудыг холбож, дижитал хуваагдлыг бууруулдаг бөгөөд Монгол Улс үүнийг авч үзэх шаардлагатай аж. Төрийн үйлчилгээний зохион байгуулалт нь давхцаж болохгүйгээс гадна Засгийн газар хэт олон агентлагтай үед цахим засаглал үр дүнгүй болдог байна. Хамгийн сүүлд, Засгийн газрын бизнесийн загварыг өөрчилснөөр Монгол, Эстони зэрэг жижиг улс орнуудын хувьд инновац, хөрөнгө оруулалтаас хамаарах боломжтой ажээ.
3.3 сая хүн амтай Монгол Улсад хотын оршин суугчдын тоо нэмэгдэж буй нь цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлэхэд мөн түлхэц болжээ. 2020 оны байдлаар, Монголын хүн амын гуравны хоёр нь “Facebook”, “Twitter”, “LinkedIn”, “Instagram” зэрэг нийгмийн сүлжээг хэрэглэж байна. Мөн нийгмийн сүлжээний нөлөө нэмэгдэж буйг 2017 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр “60 тэрбумын хэрэг” хэмээх өндөр албан тушаалтнуудын авлигын хэрэгтэй холбоотой мэдээллийг “Facebook” нийгмийн сүлжээгээр шууд дамжуулсан нь сонгуулийн үйл ажиллагаанд саад учруулснаас харагдаж байна. Хүн амын цахим сүлжээний хэрэглээ өндөр байх нь цахим засаглалын эрэлтийг нэмэгдүүлдэг ажээ.
2019 онд Монгол Улсын Засгийн газар 73 дугаар тогтоолоор “Цахим засаглалын үндэсний хөтөлбөр”-ийг баталжээ. Уг хөтөлбөрийн гол зорилго нь хэдийн бий болсон цахим засаглалын бүтцийг төрийн байгууллагуудад болон практикт нэвтрүүлэх юм. Энэхүү бодлого нь цахим орчин, мэдээллийн технологи, инновацыг ашиглан төрийн үйлчилгээг түргэсгэх, ажлыг хөнгөвчлөх, агентлагуудын хүнд суртлыг арилгахад оршино. Одоогийн Засгийн газрын 2020-2024 оны Үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд “E-Mongolia” үйлчилгээний хэрэгжилт багтаж байгаа бөгөөд олон нийт 2020 оны 10 дугаар сарын 1-нээс 182 үйлчилгээг авах боломжтой болох ажээ.
Цахим засаглалын үйлчилгээг нэвтрүүлж буй нь олон нийтэд олон жилийн турш чирэгдэл учруулсан авлига, хээл хахуулийн асуудлыг эцэслэх зорилготой ажээ. Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрын дарга Б.Болор-Эрдэнийн мэдээлснээр, “E-Mongolia” үйлчилгээг нэвтрүүлэхэд шилжилтийн үе маш чухал аж. Учир нь дижитал хуваагдал буюу хүмүүс цахим орчноос шаардлагатай мэдээллээ авч чаддаг болон чаддаггүйгээрээ ялгарсан хэвээр байгаа тул зарим хүний хувьд тодорхой хугацаа шаардагдах төлөвтэй байгаа ажээ. Харин шилжилтийн үе дуусах 2021 оны эхнээс “E-Mongolia” 492 үйлчилгээтэй болж, хүрээгээ тэлэхээр төлөвлөжээ. “Мөн олон нийт бичиг баримтаа байршуулах, илгээх, хянах боломжтой болж, ялангуяа “COVID-19” халдвар тархсан энэ үед төрийн үйлчилгээг дараалалд зогсохгүйгээр авах боломж бүрдэх юм.
Мөн Монголын цахим засаглалд нийгмийн аюулгүй байдлыг сайжруулахын тулд нүүр царай таних технологийг нэвтрүүлэх талаар мөн тусгажээ. 2021 он гэхэд Улаанбаатарт нүүр царай таних 6822 камерыг байршуулах төлөвтэй байна.
Хэдийгээр “E-Mongolia” төрийн үйлчилгээг шинэчилж, түргэвчлэхийг зорьж байгаа боловч зарим мэргэжилтэн хууль эрх зүйтэй холбоотой асуудлуудад санаа зовниж байгаа ажээ. Цахим хуулийн мэргэжилтэн Л.Галбаатарын мэдээлснээр, нүүр царай таних технологийг нэвтрүүлэхэд шийдвэрлэх, бэлтгэх, хэрэгжүүлэх шаардлагатай хууль зүйн асуудлууд бий бөгөөд одоогоор хөгжүүлж буй технологиудын доголдол нь хүний эрхийн асуудалтай холбогдож болзошгүй ажээ.
Сурталчилгаа
Төрийн дууллыг морин цагт орон даяар нэгэн зэрэг дууллаа
20/10/2026, 19:03
Пара жүдо бөхийн тамирчин Л.Туруунаа Азийн пара наадмын аварга боллоо
20/10/2026, 19:00
Х.Оюун: МОНЦАМЭ агентлаг франц хэлээр 25 жил мэдээлэл түгээсэн
20/10/2026, 18:58
Шатарчид Азийн багийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцох эрхийн төлөө өрсөлдөнө
14/10/2026, 13:38
Зэвсэгт хүчний 016 дугаар нэгтгэл хийн халаалтын системд шилжиж эхэллээ
14/10/2026, 13:36
Ерөнхий боловсролын сургуулийн дуу хөгжмийн багш нарыг мастер сургалтад хамруулна
14/10/2026, 13:34
Логистикийн төв энэ онд 111 мянган чингэлэг ачиж, буулгана
14/10/2026, 13:30
Монголын анхны эмэгтэй гэрэл зурагчдын уран бүтээлийн үзэсгэлэнг нээлээ
14/10/2026, 13:27
Богдхан ууланд алхах, агаарлах хөдөлгөөнөө хязгаарлахыг анхааруулав
10/10/2026, 17:25
УВС: Хоёр суманд малчны хот руу дайрсан баавгайг устгажээ
10/10/2026, 17:24
Ш.Батбаяр: Хүн рүү халдсан баавгайг агнаж, дээжийг нь шүүх шинжилгээнд хүргүүлсэн
10/10/2026, 17:23
Б.Болдсайхан: Би шидтэн биш шүү дээ...
10/10/2026, 17:21
Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд 100 гаруй аж ахуйн нэгж, байгууллага өнөөдөр мод тарив
10/10/2026, 17:19
Гаалийн байгууллага он гарсаар 5.7 их наяд төгрөгийг төсөвт төвлөрүүлжээ
10/10/2026, 17:18
Ц.Мөнхбаатар: Сэтгүүлчийг ямар үндэслэлээр, яагаад цагдан хорьсноо олон нийтэд ил болго
10/10/2026, 17:15
ТӨВ: Жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд таван тэрбум төгрөгийн зээл олголоо
28/09/2026, 19:57
ОРХОН: Бүсийн оношилгоо эмчилгээний төвд 7,2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийжээ
28/09/2026, 19:56
The Assassin(s) киног гурав хоногийн дотор 1 сая гаруй хүн үзжээ
28/09/2026, 19:55
Ерөнхий сайд Н.Учрал “Айчи-Нагояа 2026” наадамд оролцож буй Монголын багийн штабаар зочиллоо
28/09/2026, 19:52
Италийн Сэргэн мандалтын үеийн сор бүтээлүүд Монгол Улсад "заларна"
28/09/2026, 19:50
Узбекистан шатрын олон улсын тэмцээнд түрүүлсэн тамирчныг 200 мянган доллараар шагнана
28/09/2026, 19:48
Аравдугаар сард цаг агаар ямар байх вэ?
28/09/2026, 19:47
Парламент ирцээ хүлээж, иргэд УИХ-ын гишүүдийг ажлаа хийхийг шаардав
25/09/2026, 12:21
Ши Жиньпин 11 жилийн дараа АНУ дахь айлчлалаа эхлүүлж байна
25/09/2026, 12:19
З.Мэндсайхан: Оюутолгойн ногдол ашгийг 2037 биш, 2027 оноос авахаар тохирсон
25/09/2026, 12:18
Эрчим хүчний аюулгүй байдлыг хангах шаардлага европ болон азийг сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжүүлж байна
25/09/2026, 12:17
ХЗДХ-ийн сайд Г.Тэмүүлэнгээс асуусан онцлох асуултууд
25/09/2026, 12:15
Алсалсан сумдын түргэн тусламжийн үйлчилгээнд 80 авто машин нийлүүлж байна
25/09/2026, 12:14
Б.Сувд: 40 дэх удаагийн Номын баяр
25/09/2026, 12:10
Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ
25/09/2026, 12:07
Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар
22/05/2019, 14:51
????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????
19/09/2018, 11:38
26/09/2018, 10:41
9/10/2018, 12:01
?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????
21/09/2018, 13:45
АНУ-ын шийдвэртэй холбоотойгоор алтны ханш буурч, нефтийн ханш өслөө
14/08/2019, 15:22
"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"
22/04/2019, 15:55
Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв
25/03/2019, 09:25
Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр
21/02/2019, 10:18
ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ
17/04/2019, 12:19
Бэлтгэл хошууч генерал Б.Баярмагнай: Медальон дурсгах нь цэргийн салбарт ихээхэн хөгжсөн соёл
15/03/2019, 12:37
Эзэмшлийн газар дээрээ автомашин худалдаалж буй 15 ИААНБ-ын газар эзэмших эрхийг цуцаллаа
30/08/2019, 12:46
.jpg)
???? ?????????? ?????
3/01/2019, 19:25
Гамшиг осол тохиолдсон үед Ард иргэдийн ирэх “Түр Цугаларах Талбай”-д
25/04/2019, 16:13
Миний харсан Энэтхэгчүүд
13/03/2019, 09:42
“Хүний эрх, эрх чөлөө" шог зургийн үзэсгэлэнгийн нээлт боллоо
17/12/2019, 14:42
Монгол, Их Британи улсын далбаатай галт тэрэг аялалд гарав
19/02/2019, 15:55
Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....
27/02/2019, 17:25
Жүжигчин М.Макконахи Техассын их сургуулийн профессор болжээ
30/08/2019, 13:22
Хоккайдо: Монголын өсвөрийн гэрэл зурагчид тэргүүллээ
8/08/2019, 16:13
АНУ-ын шийдвэртэй холбоотойгоор алтны ханш буурч, нефтийн ханш өслөө
14/08/2019, 15:22
Уран уургач, бугуйлчдын тэмцээнээс....
27/02/2019, 17:25
????? ????????? SpaceX ????????? ????? ??????? ?????
19/09/2018, 11:38
9/10/2018, 12:01
Миний харсан Энэтхэгчүүд
13/03/2019, 09:42
Үндэсний сэтгүүл зүй үүсэж хөгжсөний 106 жилийн ойн баярын өдөр
6/03/2019, 17:04
Жүжигчин М.Макконахи Техассын их сургуулийн профессор болжээ
30/08/2019, 13:22
Г.Батхүү агсаны амь насаа алдсан Төрийн ордны газар
22/05/2019, 14:51
Хэвлэл мэдээллийн салбарын гэрэл зурагчид үзэсгэлэнгээ нээв
25/03/2019, 09:25
“Хүний эрх, эрх чөлөө" шог зургийн үзэсгэлэнгийн нээлт боллоо
17/12/2019, 14:42
26/09/2018, 10:41
"Монголыг чиглэсэн 100 мянган жуулчин агаарын тээврээс болж аяллаа цуцалдаг"
22/04/2019, 15:55
???? ?????????? ?????
3/01/2019, 19:25
Уяачдад Монгол Улсын цол хүртээв
3/02/2019, 14:32
Гайхамшигт Антрактид Девен Строссын нүдээр
21/02/2019, 10:18
?.???????? ?????? ?????? ??????? ??????????? ???-?? ?????? ?????? ???????
21/09/2018, 13:45
Б.Баярсайхан: Байгууллагууд дэргэдээ цэцэрлэг байгуулахад төр хувьсах зардлыг нь даана
12/08/2019, 19:11
Эзэмшлийн газар дээрээ автомашин худалдаалж буй 15 ИААНБ-ын газар эзэмших эрхийг цуцаллаа
30/08/2019, 12:46
Өсвөрийн шатарчдын улсын аварга багаар Хэнтий аймаг шалгарлаа
6/03/2019, 11:03
ЦАГИЙН САЛХИ СЭВЭЛЗҮҮЛСЭН "ЦАГИЙН ЗӨРҮҮ" ФОРУМ
17/04/2019, 12:19